Dinsdag schreven we dat OpenAI, de maker van ChatGPT, op DevDay, zijn jaarlijkse conferentie voor ontwikkelaars, waarschijnlijk zou komen met een always-on-assistent, een agent die doorwerkt als jij er niet bent. Die assistent is er nu, alleen heet hij niet 'o', zoals in de code stond, maar dots. En OpenAI had meer in petto dan de code verraadde. Vandaag praten we je bij.

Een dot is een AI-assistent die zelfstandig taken voor je uitvoert, in de vorm van een kleurrijk figuurtje dat je zelf een naam geeft. Volgens OpenAI draait elke dot op GPT-6 Astra, het zwaarste model van het bedrijf, en heeft hij een eigen computer in de cloud. Via plug-ins, koppelingen met andere apps, kan hij bij meer dan vierduizend diensten. Je bereikt je dot in ChatGPT, maar ook in Slack en Teams, en je kunt hem bellen als je iets wilt bespreken. Hoe langer je samenwerkt, hoe beter hij weet wat jij onder goed werk verstaat.

Het verschil met een gewoon ChatGPT-gesprek is dat een dot een klus bijhoudt en tussen gesprekken door blijft werken. Je hoeft een opdracht dus niet elke keer opnieuw uit te leggen.

Het voorbeeld dat OpenAI zelf geeft, zal iedere zzp'er herkennen. Een vroege tester was vergeten een opdrachtgever te factureren. Zijn dot merkte dat op, maakte de factuur en verstuurde die nadat de tester had ingestemd. Dit voorbeeld laat zien waar het om draait: je draagt geen losse opdracht over, maar een verantwoordelijkheid.

Kleinere klussen kan hij ook. Je kunt je dot bijvoorbeeld vragen om elke ochtend je agenda door te nemen en te vertellen wat er op het programma staat, of je later ergens aan te herinneren.

Het antwoord op die vraag bestaat uit drie lagen.

Als je niets vraagt, gaat een dot proactief op zoek naar manieren om te helpen. Daarbij mag hij alleen lezen in de apps die je hebt gekoppeld: berichten sturen, inhoud aanpassen of je browser en computer bedienen kan hij dan niet.

Geef je hem wel een taak, dan bepaal jij met eigen regels wat hij doet. Per soort handeling kies je: zelf uitvoeren, alleen uitvoeren als je er in je opdracht expliciet om vroeg, eerst vragen, of het aan jou overlaten.

Een paar grenzen liggen vast. Een wachtwoord wijzigen of geld overmaken doe je altijd zelf. Voor permanent verwijderen van gegevens of software installeren vraagt een dot elke keer toestemming. Berichten die je dot regelmatig namens jou verstuurt, zoals een wekelijkse update, kun je vooraf goedkeuren.

Een e-mailachtervoegsel in de code deed vooraf vermoeden dat de assistent een eigen mailadres zou krijgen, maar naar nu blijkt heeft een dot bij de start geen eigen adres. Wel kun je je eigen mailaccount koppelen. Je eigen computer en de bestanden daarop blijven voor een dot afgesloten, tenzij je hem daar zelf toegang toe geeft.

Dots worden uitgerold naar Pro en Business Premium, maar persoonlijke Pro-abonnees in Nederland vallen voorlopig buiten de boot. Bij Enterprise, Edu en Healthcare, de versies voor grote organisaties, het onderwijs en de zorg, staat een bètaversie klaar die de beheerder eerst moet aanzetten. Wie toegang krijgt, betaalt niets extra voor de eerste dot; alleen taken die de dot uitvoert in Work en Codex, de onderdelen van ChatGPT voor langere klussen en programmeerwerk, gaan af van je gebruiksruimte. Het kan wel enkele dagen duren voordat je toegang hebt.

OpenAI zegt zelf dat een dot fouten kan maken, dus controleer werk dat ertoe doet.

Belangrijker voor je privacy is wat een dot over je onthoudt. Je kunt niet per onderdeel bekijken of wissen wat hij heeft opgeslagen; dat kan alleen door je hele dot te verwijderen. Een app ontkoppelen stopt nieuwe toegang, maar wist niet wat de dot er al uit heeft gehaald. En ook als je hebt uitgezet dat je gegevens worden gebruikt om modellen te verbeteren, kunnen mensen van OpenAI in bepaalde gevallen meekijken, bijvoorbeeld bij veiligheidskwesties. Koppel dus alleen wat je een nieuwe collega ook zou laten inzien.

Het abonnement van 500 dollar per maand heet Pro 500 en biedt volgens OpenAI 25 keer de gebruiksruimte van Plus én toegang tot Ultrafast, een stand waarin de AI veel sneller schrijft. Een Nederlandse europrijs hebben we niet kunnen controleren, maar waarschijnlijk komt er 21 procent btw bij.

Nieuw is wat er gebeurt met Pro 200, het abonnement van 200 dollar. OpenAI zette nieuwe aanmeldingen op 10 september stil, omdat de vraag naar Astra de systemen overbelastte. Nu is het weer af te sluiten, maar nieuwe abonnees krijgen minder gebruiksruimte dan voorheen. De prijs blijft wel gelijk.

Ook de snellere stand Astra Ultrafast is nu beschikbaar. In Codex schrijft Astra daarmee tot acht keer sneller dan normaal: zo'n 300 tokens (de stukjes tekst waar een AI-model mee rekent) per seconde. Ultrafast zit in Codex en Work, alleen bij Pro 500 en bij bepaalde Enterprise- en Edu-abonnementen.

Die snelheid heeft een prijs. Ultrafast verbruikt acht keer zoveel van de gebruiksruimte in je Pro 500-abonnement. Is die op, dan gaat het van je bijgekochte tegoed af, tegen zes keer het normale tarief. OpenAI zegt er zelf bij dat die acht keer over schrijfsnelheid gaat, niet over hoe snel een hele taak klaar is.

Voor Europese bedrijven zit er nog een addertje onder het gras: Ultrafast is niet beschikbaar voor werkomgevingen die eisen dat het rekenwerk buiten de VS plaatsvindt.

OpenAI deed dinsdag ruim twintig aankondigingen. Twee ervan zijn voor jou nog het vermelden waard.

Een slimmer middenmodel. GPT-6.1 Sol is een nieuwe versie van Sol, het middelste model van OpenAI. Het komt volgens OpenAI bij programmeren, computerwerk en professionele taken in de buurt van topmodel Astra, voor een vijfde van de prijs. Een Ultrafast-stand voor Sol komt over een paar dagen.

OpenAI had het veld in deze klasse niet voor zich alleen. Een dag voor DevDay kwam Anthropic, de maker van Claude, met Sonnet 5.5, zijn eigen middenmodel, voor dezelfde prijs als Sol. Het verschil voor jou: Sonnet 5.5 kun je meteen gebruiken in de gewone Claude-app, terwijl GPT-6.1 Sol nog niet in het gewone ChatGPT zit.

Een document dat zichzelf bijwerkt. Space vervangt de Bibliotheek in ChatGPT, de plek waar je bestanden staan. Nieuw zijn pages: documenten waarin je samen met collega's, ChatGPT en je dot werkt. Je kunt een page instructies geven, zoals welke bronnen ChatGPT moet gebruiken en hoe vaak het moet controleren. Denk aan een takenlijst die zichzelf aanvult vanuit je mail, Slack en agenda. Space is er voor Pro, Business en Enterprise. Wel even dit: wat jij of ChatGPT op een gedeelde page zet, zien alle deelnemers, ook als ChatGPT het uit je geheugen haalde.

Concurrentie voor Jev. Wie vorige week ons stuk over Jev las, vindt wellicht nog een derde aankondiging interessant. Jev, van TypeSafe, laat software snel een afgebakende keuze maken. TypeSafe-oprichter Diogo Almeida werkte eerder bij OpenAI, en twee weken na de lancering van Jev komt zijn oude werkgever met de Decisions API, die vrijwel hetzelfde doet. Of die even goedkoop en betrouwbaar beslist, moet nog blijken.

Voor de meeste Nederlandse gebruikers is het antwoord: voorlopig weinig. Heb je een persoonlijk Pro-abonnement, upgrade dan niet voor dots: in Nederland krijg je ze nog niet. Werk je bij een organisatie met Business Premium of Enterprise, vraag dan je IT-afdeling of dots aanstaan, welke apps ze mogen lezen en welke regels er gelden voor versturen en verwijderen. Pro 500 is alleen interessant als je dagelijks in Codex of Work werkt en elke minuut wachten je geld kost. Heb je Pro 200, dan houd je je huidige gebruiksruimte tot en met 29 oktober. Kijk vóór die datum hoeveel je gebruikt, zodat je weet of de kleinere ruimte daarna volstaat. En wil je een nieuw middenmodel van deze week in een gewoon chatgesprek uitproberen, dan moet je voorlopig bij de concurrent zijn: Sonnet 5.5 in Claude.

Google heeft na bijna een jaar weer een nieuwe topversie uitgebracht van Gemini, zijn antwoord op ChatGPT en Claude. Zelf uitproberen kan nog niet: Gemini 4 Argon gaat voorlopig alleen naar een selecte groep beveiligingspartners die er fouten in hun software mee kunnen opsporen en dichten. Daarna volgen ontwikkelaars en abonnees van Google AI Ultra, het duurste Gemini-abonnement. Een datum voor de publieke lancering noemt Google niet.

Google laat het model eerst testen door die beveiligingspartners en doet mee aan een vrijwillig programma waarin de Amerikaanse overheid nieuwe AI-systemen vooraf mag inzien.

Topman Sundar Pichai deelt op X de resultaten van de examens voor AI-systemen (benchmarks) die Google zelf publiceerde: op de meeste onderdelen verslaat Argon GPT-6 Astra van OpenAI en Claude Opus 5.5 van Anthropic. Opvallend is de categorie juridisch werk: op een test van Harvey, maker van AI-software voor juristen, scoort Argon bijna drie keer zo hoog als de beste concurrent.

Dit zijn de eigen cijfers van de maker, en op twee van de vier programmeertests blijft Argon achter. Bovendien meldt Bloomberg, op basis van anonieme bronnen, dat het model het goed doet op benchmarks, maar minder wanneer medewerkers er echt mee aan de slag gaan. Google noemt dat onjuist.

Waarom is dit belangrijk? Google beloofde in mei nog een nieuw model voor juni. Dat kwam er nooit. Maakt Argon in de praktijk waar wat het op papier belooft, dan is de AI-race weer een driestrijd. Jij merkt daar voorlopig alleen nog niets van.

Dinsdag vroeg een Amerikaanse juridische non-profit de rechter om OpenAI, de maker van ChatGPT, aan banden te leggen. Diezelfde dag tekende OpenAI-president Greg Brockman in het Witte Huis, samen met Trump en de topmannen van andere techbedrijven, de belofte dat de grote AI-bedrijven zichzelf strenger gaan controleren. Het zijn twee manieren om AI-bedrijven verantwoordelijk te houden. De vraag daarachter raakt ook jou nu AI steeds vaker zelfstandig dingen voor je doet: wie draait op voor de schade als het misgaat?

Aanleiding is de hack in juli bij Hugging Face, het platform waar AI-bedrijven en onderzoekers hun modellen delen. Tijdens tests van OpenAI wisten agents, AI die zelfstandig taken uitvoert, via een lek in hun afgeschermde testomgeving het internet te bereiken. Zo drongen ze de servers van het platform binnen. Sindsdien kwamen steeds meer van zulke inbraken aan het licht.

De eiser in deze rechtszaak is Legal Advocates for Safe Science and Technology (LASST), een non-profit die met juridische middelen technologie veiliger wil maken. De zaak ligt bij een rechtbank in San Francisco, meldt Axios.

Volgens LASST overtrad OpenAI de Californische wet tegen computervredebreuk. Dat de agents zelfstandig handelden, is daarbij geen verweer: volgens een Californische wet van vorig jaar mag wie AI ontwikkelt of gebruikt zich bij schade niet op die zelfstandigheid beroepen. LASST stelt dat OpenAI de filters die hacks moeten tegenhouden bewust uitzette, zijn agents opdrachten gaf waarvan het wist dat een flink deel onoplosbaar was, en doortestte nadat het al had gezien dat agents zich toegang tot internet hadden verschaft.

De organisatie vraagt geen schadevergoeding, maar een verbod: OpenAI mag niet zelf of via zijn agents zonder toestemming andermans systemen binnendringen (aanklacht, p. 35).

Let op: dit zijn stellingen van LASST, geen vastgestelde feiten. LASST is bovendien niet zelf gehackt, terwijl de wet waarop het de zaak baseert eist dat een eiser zelf schade heeft geleden. De organisatie voert verloren tijd als schade aan. Of dat genoeg is om de zaak te mogen voeren, is aan de rechter.

Het akkoord, officieel de Joint Commitment on Frontier Responsibilities, is een document van één pagina dat Trump op zijn eigen platform Truth Social zette. Naast Trump tekenden Elon Musk (xAI), Mark Zuckerberg (Meta), Jensen Huang (NVIDIA), Dario Amodei (Anthropic), Sundar Pichai (Google) en Brockman. Trump noemde het akkoord volgens Axios "moreel bindend". Juridisch bindend is het in elk geval niet.

De bedrijven beloven vier lagen controle. Eerst bewaking tijdens training en gebruik op risico's als cyberaanvallen en biologische en chemische dreigingen, onder meer om te voorkomen dat modellen ongewild systemen binnendringen. Dan een intern team dat nagaat of die bewaking werkt. Daarna een onafhankelijke externe beoordelaar die dat toetst. En ten slotte een onafhankelijke commissie binnen het bestuur die de rapporten ontvangt en toeziet op herstel. Daarnaast willen de bedrijven regelmatig samen standaarden opstellen. Over wetgeving zegt de tekst alleen dat die op termijn zinvol kan zijn.

Nieuwe federale regels hoeven er wat Trump betreft niet te komen: volgens Bloomberg zei hij dat justitie en de FBI al voor regulering zorgen. Maar FBI-directeur Kash Patel zei eerder deze maand in de Senaat dat de dienst zich wil richten op wie modellen maakt met de bedoeling een misdrijf te plegen. Niets wijst erop dat de bedrijven hun agents opdracht gaven om in te breken, zegt een voormalig topfunctionaris van het Amerikaanse ministerie van Justitie tegen AP.

Drie vragen die het akkoord openlaat:

1. Wie kiest de externe beoordelaar? Dat staat er niet in, maar 'partner with' wijst op het bedrijf zelf.

2. Worden de bevindingen openbaar? Daarover zegt het akkoord niets; de rapporten gaan naar een commissie van het eigen bestuur.

3. Wat gebeurt er bij een negatief oordeel? Dan moet die commissie zorgen dat het probleem wordt opgelost. Een pauze of sanctie noemt de tekst niet.

Axios sprak mensen uit de AI-sector die betwijfelen of zelfcontrole het veiligheidsprobleem oplost.

Hoe onafhankelijk zo'n beoordelaar kan zijn, blijkt uit het onderzoek naar de Hugging Face-hack. OpenAI vroeg METR, een onafhankelijk bureau dat AI-modellen test, de hack te onderzoeken. OpenAI mocht niet-openbare informatie uit het rapport schrappen en bakende de onderzochte periode af, stelt LASST. METR erkende zelf dat het bij sommige keuzes meewoog dat een te kritisch rapport AI-bedrijven kan afschrikken om nog buitenstaanders toe te laten.

Dat de bedrijven nu zichzelf controleren, is opvallend. OpenAI en Anthropic pleiten juist geregeld voor regels en internationale afstemming, schrijft Jorit Verkerk in NRC. OpenAI-topman Sam Altman zei onlangs op de Algemene Vergadering van de VN nog dat de belangrijkste beslissingen niet alleen bij AI-bedrijven kunnen liggen. Critici zien daarin een manier om de verantwoordelijkheid af te schuiven op een regering die niet wil ingrijpen.

Volgens geopolitiek analist Paul Verhagen is Washington te afhankelijk van de techsector om in te grijpen. Zo spelen bedrijven en overheid de verantwoordelijkheid naar elkaar door.

NRC vat de kern samen in één zin:

Onze Wietse zei afgelopen donderdag in de podcast al iets vergelijkbaars: "Het is niet een kwaadwillige AI met een soort masterplan. Nee, gewoon een AI die niet goed aligned is."

Is hacken voor een AI-agent gewoon een middel om zijn opdracht te volbrengen, dan ligt de verantwoordelijkheid bij de makers: zij moeten de deuren op slot doen. Het strafrecht is daarbij een lastige route. De Amerikaanse hackwet draait om opzet, en die kun je een AI-agent moeilijk toeschrijven, zeggen juristen tegen TechCrunch en AP.

Kansrijker is nalatigheid. OpenAI had zijn testomgevingen beter kunnen beveiligen en bewaken, zegt Gabriel Weil, hoogleraar rechten aan de Universiteit van Houston, tegen MIT Technology Review. Wie bewust veiligheidsfilters uitzet, verzwakt zijn eigen verdediging, zegt advocaat Ahmed Ghappour tegen TechCrunch. Zijn samenvatting: "Het model is het gereedschap van het bedrijf."

En Europa? Daar kan de Europese Commissie makers van AI-modellen die tekortschieten een boete geven van maximaal 3 procent van hun jaaromzet, zegt hoogleraar informatierecht Natali Helberger tegen NRC. Die boete gaat alleen niet naar wie schade lijdt. Een gedupeerde in Europa is aangewezen op het gewone aansprakelijkheidsrecht.

In je eigen ChatGPT of Claude verandert er niets: het akkoord gaat over controles binnen de bedrijven, niet over wat jij in de app ziet. Maar de vraag komt dichterbij. Zoals je hierboven las, presenteerde OpenAI dinsdag dots: assistenten die zelfstandig voor je doorwerken. Je draagt dan geen losse opdracht over, maar een verantwoordelijkheid.

De Nederlandse AI-engineer Herman Groenbroek schreef maandag dat agents slechts tools zijn. De verantwoordelijkheid ligt volgens hem bij de onderzoekers en bestuurders die besloten dat hun testomgeving veilig genoeg was zonder dat er steeds een mens meekeek. De eenvoudigste voorzorg noemt hij het systeem stilzetten zodra een agent buiten zijn opdracht het internet op wil.

Dat principe kun je zelf ook toepassen. Laat een AI-assistent geen betaling doen, mail versturen of bestand delen zonder dat jij eerst akkoord geeft. En gebruikt je organisatie zulke systemen, vraag dan wie verantwoordelijk is als er iets misgaat.

Bereik ruim 59.000 nieuwsbriefabonnees met interesse in AI. Sponsor onze nieuwsbrief of podcast. Laat je interesse weten.