Stel je voor: je richt met anderen een organisatie op met de nadrukkelijke afspraak dat winst maken nooit het doel zal zijn. Tien jaar later is het een van de meest waardevolle techbedrijven ter wereld, maar ver afgedreven van de oorspronkelijke belofte. Je stapt naar de rechter. En dan verlies je – niet omdat je ongelijk hebt, maar omdat je te lang hebt gewacht met klagen.

Dat is wat Elon Musk gisteren overkwam.

Musk, de man achter Tesla, ruimtevaartbedrijf SpaceX en sociaal medium X, verloor maandag zijn rechtszaak tegen OpenAI – het bedrijf achter ChatGPT – en Sam Altman, diens topman. Een negenkoppige jury had minder dan twee uur nodig om tot een oordeel te komen: Musk had zijn zaak te laat ingediend. De rechter nam dat oordeel over en wees alle claims af. Musks advocaten kondigen hoger beroep aan.

De inzet was niet gering. Musk eiste 150 miljard dollar aan schadevergoeding én wilde dat OpenAI zijn bedrijfsstructuur zou aanpassen.

Musk en Altman richtten OpenAI in 2015 op, samen met een groep onderzoekers en techondernemers. Het plan was helder: een onderzoeksorganisatie zonder winstoogmerk die AI-technologie zou ontwikkelen ten behoeve van de mensheid. Musk doneerde er zo'n 38 miljoen dollar aan.

In 2018 voegde OpenAI een commercieel bedrijfsonderdeel toe en haalde het miljarden op bij investeerders – Microsoft alleen al pompte zo'n 13 miljard dollar in het bedrijf. Datzelfde jaar stapte Musk uit het bestuur, naar eigen zeggen vanwege meningsverschillen over de koers. OpenAI groeide daarna uit tot een van de meest invloedrijke techbedrijven ter wereld. Voor Musk was dat het bewijs dat er iets fundamenteel was misgegaan.

Zijn centrale claim in de rechtbank: OpenAI heeft zijn oorspronkelijke belofte gebroken. Het was bedoeld als onderzoeksbedrijf zonder winstoogmerk, niet als goudmijn. Altman en de andere bestuurders hebben zich daar ten onrechte persoonlijk aan verrijkt.

OpenAI's verweer was even simpel als effectief: Musk was al jaren op de hoogte van de commerciële plannen. En bovendien diende hij zijn zaak te laat in.

Dat laatste argument was doorslaggevend.

Het vonnis beantwoordt de inhoudelijke vraag uiteindelijk niet. De jury hoefde zich nooit uit te spreken over de kern van Musks claim – of OpenAI daadwerkelijk zijn belofte heeft gebroken. Dat blijft juridisch onbeslist.

Critici wezen er al tijdens de rechtszaak op dat Musk zelf ook niet vrijuit gaat. Hij heeft een eigen AI-bedrijf, xAI, dat rechtstreeks concurreert met OpenAI. Zijn motivatie om OpenAI te ondermijnen is dus niet louter idealistisch. Altman formuleerde het in de rechtbank zo: Musk is meer in geld geïnteresseerd dan in het belang van de mensheid – precies de beschuldiging die Musk omgekeerd ook aan hem richtte.

Musk liet na de uitspraak op X weten dat de rechter "een activist" was die de jury als dekmantel gebruikte – een bericht dat hij inmiddels heeft verwijderd. Neutraal observeren is niet zijn stijl.

Beide mannen beseffen als geen ander dat de publieke opinie ertoe doet. Musk heeft daarvoor X – een sociaal medium met honderden miljoenen gebruikers dat hij volledig controleert. Altman koos een andere route: OpenAI kocht onlangs TBPN, een populaire Amerikaanse techshow met een groot publiek onder techondernemers, die doorgaans lovend bericht over de techbranche. De boodschap van OpenAI daarbij: "het standaard communicatiehandboek werkt niet meer voor ons." Vertaald: we hebben onze eigen mediakanalen nodig.

Twee miljardairs. Twee megafoons. Weinig ruimte voor nuance.

Voor OpenAI verandert er op de korte termijn niets. Het bedrijf kan gewoon doorgaan met de ontwikkeling van ChatGPT en andere producten. Verlies van deze rechtszaak had kunnen leiden tot een gedwongen herstructurering van het hele bedrijf. Dat scenario is nu van tafel.

Voor jou als gebruiker van AI-tools betekent dit dat de concurrentiestrijd tussen OpenAI, Anthropic, xAI, Google en anderen onverminderd doorgaat. Nieuwe versies, nieuwe functies, lagere prijzen.

Stel je voor: je hebt je als bedrijf overgeleverd aan Amerikaanse clouddiensten, je medewerkers werken dagelijks met Amerikaanse AI-tools en het geld dat daarmee gemoeid is, stroomt automatisch naar Silicon Valley. Geen keuze meer, geen alternatief – want de infrastructuur waarop alles draait, is allang niet meer Europees. Arthur Mensch, de 33-jarige co-founder en CEO van het Franse AI-bedrijf Mistral, vindt dat dit scenario zich nu al voltrekt – en denkt dat Europa nog slechts twee jaar heeft om het tij te keren.

Vorige week verscheen Mensch voor een onderzoekscommissie van het Franse lagerhuis, waar hij ruim anderhalf uur lang uitlegde waarom AI niet alleen een technologisch onderwerp is, maar een kwestie van economische macht, energiepolitiek en nationale veiligheid.

Mistral AI is een van de weinige Europese AI-bedrijven die kunnen concurreren met Amerikaanse en Chinese rivalen. Het bedrijf werd in april 2023 opgericht door Mensch en twee collega-onderzoekers die eerder werkten bij Meta en Google DeepMind. Inmiddels telt Mistral AI 1000 medewerkers, heeft het een waardering van 12 miljard euro en een omzetdoel van 1 miljard euro voor het einde van dit jaar.

Tijdens de parlementszitting presenteerde Mensch een ontnuchterend simpel beeld: in de AI-branche wordt elektriciteit omgezet in bruikbare output, uitgedrukt in tokens – de rekeneenheden waarmee een AI-systeem werkt. "Dat moet je eigenlijk behandelen als een grondstof. Net zoals je nadenkt over energie, moet je nadenken over intelligentie."

Die vergelijking heeft verstrekkende gevolgen, want wie de energie controleert, controleert de AI. En wie de AI controleert, heeft een enorme economische en geopolitieke voorsprong. Mensch schetst een keten die loopt van halfgeleiderfabrikanten (hij noemt onder meer ASML) via datacenters en AI-modellen, tot aan de applicaties die werknemers dagelijks gebruiken.

Europa dreigt in die keten te worden teruggedrongen tot de onderste laag. Mensch zegt hierover: "Als de enige rol van Europa is om energie te leveren, dan verdwijnt 90 procent van de waarde naar andere regio’s." Dat geld wordt vervolgens door Amerikaanse en Chinese bedrijven opnieuw geïnvesteerd in onderzoek en ontwikkeling.

De urgentie die Mensch uitstraalde, was oprecht. Amerikaanse techbedrijven investeren het komende jaar samen ruim een biljoen dollar in AI-infrastructuur. Die investering legt beslag op chips, rekencapaciteit en dus op energie in Europa. Zodra die middelen volledig zijn benut, blijft er niets anders over dan te wachten op de bouw van nieuwe energiecentrales.

"Eenmaal gemonopoliseerd door Amerikaanse spelers, hebben we plotseling geen aanbod meer en kunnen we geen elektriciteit meer omzetten in tokens," aldus Mensch. "En dit scenario zal zich in de komende twee jaar afspelen."

Mistral heeft momenteel clusters van 40 megawatt in Frankrijk en 25 megawatt in Zweden, met 80 megawatt extra gepland voor volgend jaar in Frankrijk. Het einddoel is 1 gigawatt aan capaciteit tegen 2029 – wat nog altijd een fractie is van wat nodig is om Europa als geheel zelfvoorzienend te maken.

Ter vergelijking: Mensch schat dat elke Europese werknemer over vijf jaar gemiddeld 1 kilowatt aan rekenkracht nodig heeft voor AI-tools. Voor Europa als geheel komt dat neer op 400 gigawatt – en pakweg 20 biljoen euro aan investeringen.

Het betoog van Mensch is overtuigend, maar dient ook zijn eigen belangen. Als CEO van een Europees AI-bedrijf heeft hij er direct voordeel bij als overheden en bedrijven Europese alternatieven verkiezen boven Amerikaanse of Chinese.

Opvallend is ook wat hij níét zegt. Anthropic, de Amerikaanse maker van AI-assistent Claude, publiceerde onlangs een paper waarin de AI-race wordt neergezet als een strijd tussen democratieën en autoritaire regimes – met de VS als leider van het vrije blok. Mensch onderschrijft dat, maar trekt een andere conclusie: Europa moet niet blind Amerika volgen, maar zijn eigen positie aan tafel veroveren. "Als je al je digitale diensten importeert uit de Verenigde Staten, heb je geen enkel machtsmiddel meer over de VS," zei hij.

Mistral is overigens zelf ook niet volledig onafhankelijk van buitenlands kapitaal: zo is bijna 30 procent van het aandelenkapitaal in handen van Amerikaanse durfkapitaalfondsen.

De rekensom van Mensch maakt de impact concreet: als Europa zijn digitale diensten volledig blijft importeren uit de VS en China, loopt het handelstekort op die diensten de komende jaren op tot bijna een biljoen euro per jaar. Dat zijn belastinginkomsten, banen, kennis en onderzoeksbudgetten die structureel richting Amerika en China stromen – en die je niet zomaar terugwint.

Die verschuiving is al gaande en volgens Mensch is dit het laatste moment om haar nog te keren. De vraag is alleen of Europa die rekening zelf wil betalen, of hem gepresenteerd krijgt.

⚡ Robots sorteren non-stop pakketjes Figure AI, een Amerikaans bedrijf dat humanoïde robots maakt, liet afgelopen week drie van zijn F.03-robots volledig zelfstandig pakketjes sorteren aan een transportband. Wat begon als een video van 8 uur, is uitgegroeid tot een livestream die op het moment van schrijven nog steeds actief is. Al meer dan 10 miljoen mensen keken mee. De taak was simpel: barcode scannen, pakketje oppakken en met de barcode naar beneden terugleggen op de band. De robots deden het op de snelheid van een menselijke medewerker – zo'n 3 seconden per pakketje. Doordat een van de robots zijn hoofd aanraakte, vermoedt een deel van het publiek dat de robots door mensen op afstand worden bestuurd met een VR-headset. Figure AI ontkent dit.

⚡ Wetenschappelijk platform arXiv schorst onderzoekers als ze AI-teksten klakkeloos insturen arXiv – een groot openbaar platform waar wetenschappers onderzoek delen vóórdat het officieel is gepubliceerd – trekt een harde grens rond het gebruik van AI. Onderzoekers die aantoonbaar AI-teksten overnemen zonder die zelf te controleren, mogen een jaar lang geen nieuw werk meer indienen. Denk aan papers met verzonnen bronvermeldingen of met letterlijke instructies aan een AI-chatbot nog in de tekst – bewijs dat de auteur het eindresultaat niet heeft nagelezen. Het gaat uitdrukkelijk niet om een verbod op AI. Wie een AI-chatbot gebruikt om te schrijven of te redigeren, is gewoon welkom – zolang diegene verantwoordelijkheid neemt voor wat er staat. Thomas Dietterich, voorzitter van de computerwetenschappelijke sectie van arXiv, formuleert het als volgt: “Auteurs zijn altijd volledig verantwoordelijk voor de inhoud, ongeacht hoe die tot stand is gekomen.” Het is een signaal dat ook buiten de wetenschap relevant is: AI-gegenereerde tekst kan overtuigend overkomen, maar kan ook overtuigend hallucineren – feiten en bronnen verzinnen. Controleer de output daarom altijd zelf.

Vijf concrete manieren om je AI-bibliothecaris in te zetten in je werk en je leven

Vorige week zagen we Karpathy's methode tot leven komen: een werkende kennisbibliotheek die zich vult terwijl je toekijkt. Vandaag de pay-off van de hele serie: vijf concrete manieren om er iets bijzonders mee te doen. Plus hoe je nieuwe bronnen efficiënt blijft toevoegen, hoe je je bibliothecaris scherp houdt, en wat je beter níét in je vault zet.