Anthropic, het bedrijf achter AI-assistent Claude, zet 5 procent van zijn aandelen opzij voor het algemeen belang, en daarmee mogelijk ook voor mensen die door AI hun werk verliezen. Hoe snel dat kan gaan, laat het bedrijf zien met cijfers over zijn eigen personeel: de starters verdwijnen het eerst. Elon Musk kwam maandag met een eigen plan, een aandeel SpaceX voor elk Amerikaans kind.

Anthropic maakte zondag bekend dat het 5 procent van zijn aandelen onderbrengt in een nieuw Public Benefit Fund. Groeit het bedrijf, dan kan het bestuur er 2 procent bij doen voor elke 50 procent waardestijging boven een nog onbekend startpunt. Beleggers waarderen Anthropic volgens Reuters op zo'n 1,5 biljoen dollar, Bloomberg houdt het op circa 2 biljoen. Dan gaat het om 75 tot 100 miljard dollar.

Waar dat geld heen gaat, ligt nog niet vast. Anthropic noemt grote giften aan goede doelen, maar ook "directe uitkeringen aan specifieke groepen", bijvoorbeeld mensen van wie het werk door AI verandert of verdwijnt. Het bedrijf trok daar eerder al 200 miljoen dollar voor uit, maar schrijft dat er "gedurfdere aanpakken" nodig kunnen zijn. Lobbyen en politieke giften zijn uitgesloten. De aandelen komen volgens Anthropic uit de pot die techbedrijven normaal gebruiken voor steeds hogere beloningen voor hun bestuurders.

Elon Musk, topman van ruimtevaartbedrijf SpaceX, waar inmiddels ook zijn AI-bedrijf xAI onder valt, reageerde op X: "Ik raad aan de aandelen direct aan het publiek te geven. Dat ga ik doen." Maandag volgde zijn belofte: volgend jaar krijgt elk Amerikaans kind een van zijn SpaceX-aandelen, "de eerste van vele". Hoe dat in zijn werk gaat, zei hij niet. Volgens CNBC gaat het om zo'n 72 miljoen kinderen en samen ongeveer 10,5 miljard dollar. Dat is ruim 146 dollar per kind.

Dat starters het eerst geraakt worden, zagen economen van Stanford al eerder. In hun onderzoek ligt de werkgelegenheid van 22- tot 25-jarigen in beroepen die AI goed kan overnemen inmiddels 19 procent lager dan bij leeftijdgenoten in andere beroepen. Bij ervaren werknemers zien ze zo'n gat niet; het ontstaat vooral doordat bedrijven minder jongeren aannemen. De onderzoekers noemen het een vroeg signaal, want dat AI de oorzaak is, is nog niet bewezen. Anthropic laat nu in een onderzoek naar zijn eigen personeel zien dat het bij het bedrijf zelf al gebeurt. Sinds begin 2025 daalde het aandeel junioren onder nieuwe technische medewerkers van 27 naar 9 procent. Agents, AI die zelfstandig taken uitvoert op de computer, maakten in augustus zes keer zoveel uren als de medewerkers zelf. En een programmeur levert volgens het bedrijf vijf keer zoveel werk af als een halfjaar eerder.

Het personeel van Anthropic verwacht dat AI in 2030 driekwart van zijn werk kan doen. Andere Amerikanen schatten 28 procent. De onderzoekers pleiten voor omscholing en inkomenssteun van de overheid, en waarschuwen werkgevers voor automatisering die mensen vervangt zonder dat het veel oplevert.

Belangrijk om in het achterhoofd te houden: het gaat wel om één bedrijf, dat AI intensiever gebruikt dan wie ook en zichzelf onderzocht. Niemand heeft de cijfers onafhankelijk nagekeken. Toch is dit een zeldzaam kijkje achter de schermen bij de maker zelf.

Het idee om de AI-winst te delen is niet nieuw. In juli schreven we al dat OpenAI, de maker van ChatGPT, volgens de Financial Times met de regering-Trump sprak over een belang van 5 procent voor de Amerikaanse overheid. Dat belang zou in een fonds komen naar het voorbeeld van Alaska, dat jaarlijks een deel van zijn olie-inkomsten onder alle inwoners verdeelt. Wij concludeerden toen dat het vooral bij praten bleef. Anthropic legt nu hetzelfde percentage op tafel, al houdt het de aandelen in eigen hand, waar OpenAI ze aan de overheid wilde geven.

Een basisinkomen is geld voor iedereen, zonder voorwaarden. Musks plan komt daar het dichtst bij, al is één aandeel per kind weinig. Anthropic denkt eerder aan gerichte hulp voor wie geraakt wordt, maar heeft nog niets ingevuld.

Wat ons opvalt: de belangrijkste vragen staan open. Aandeelhouders moeten nog instemmen en het startpunt voor de extra aandelen is niet bekend. Het fonds wordt bovendien een eigen dochterbedrijf in plaats van een goed doel, zodat Anthropic zelf aan het stuur blijft. Wie het gaat leiden, wil het bedrijf "in de komende maanden" bekendmaken.

Ook de timing telt. Anthropic bereidt een beursgang voor, en zijn kwartaalomzet steeg volgens de BBC met 45 procent naar 16,8 miljard dollar. Beleggers krijgen het bedrijf volgens Bloomberg vanaf de week van 9 november gepresenteerd. Een fonds voor het algemeen belang maakt dat verhaal een stuk sympathieker, juist nu de AI-sector onder vuur ligt over veiligheid en banen. (Dit is overigens geen beleggingsadvies.)

Wel zetten twee van de grootste namen in AI nu echt aandelen tegenover de zorgen over werk. Hoeveel daarvan bij mensen terechtkomt, en of Europeanen meetellen, zal Anthropic de komende maanden moeten laten zien.

Een blogpost van 26.000 woorden ging de afgelopen dagen als een lopend vuurtje door Silicon Valley. De boodschap: de AI-systemen achter ChatGPT en Claude zijn misschien veel beter van binnen te bekijken dan iedereen dacht. Dat is goed nieuws, want dat niemand weet wat er binnenin precies gebeurt, is de grootste reden waarom veiligheidsonderzoekers vrezen dat AI ooit buiten onze controle raakt. Kunnen we AI straks lezen, dan zien we wat het van plan is, of het nu om een mailtje aan je huisbaas gaat of om het stroomnet van een land.

Het stuk is van Nick Cammarata, oud-medewerker van OpenAI (de maker van ChatGPT) en nu onderzoeker bij Goodfire, een bedrijf waarin onder meer Anthropic investeerde. Hij probeert te begrijpen wat er binnen in een AI-systeem gebeurt. Zo'n systeem bestaat uit miljoenen tot miljarden kunstmatige neuronen: rekeneenheden die oplichten als ze iets herkennen.

Lang leek dat een onontwarbare kluwen. Eén neuron reageerde bijvoorbeeld op kattenkoppen én op de voorkant van auto's. Cammarata hielp dat beeld jaren geleden zelf te verspreiden. Nu schrijft hij dat hij en zijn vakgebied het al die tijd mis hadden. Datzelfde neuron blijkt namelijk te reageren op alles met een V-vorm: de oren van een kat, de grille van een auto, maar ook vlammen en waterstralen.

Volgens Cammarata heeft het overgrote deel van de neuronen gewoon één herkenbare taak. In een taalmodel van het Chinese Alibaba, dat iedereen kan downloaden, schat hij dat aandeel op zo'n 90 procent. Een van zijn voorbeelden: een neuron dat actief wordt zodra het over Colorado gaat. Versterken onderzoekers dat neuron kunstmatig, dan begint het model uit zichzelf over wandelen. Ter vergelijking: in 2023 kon een automatische analyse nog maar 1,7 procent van de neuronen in een taalmodel verklaren.

Waarom die leesbaarheid ertoe doet? Vorige week schreven we dat je niet blind kunt varen op het kladblok, de tussenstappen waarin een model hardop nadenkt. Googles nieuwste model ging zijn trucjes juist verzwijgen nadat het was gestraft voor wat het opschreef. Kun je het model zelf lezen, dan ben je minder afhankelijk van wat het je vertelt.

Roon, een onderzoeker bij OpenAI met een grote aanhang op X, denkt dat dit "misschien herinnerd wordt als een groot moment in de wetenschapsgeschiedenis". Het onderzoek naar AI die doet wat we willen, kan volgens hem eindelijk "gewone wetenschap" worden. Zijn collega Adam Majmudar sprak van "een van de grootste redenen voor optimisme in jaren". Ook OpenAI-topman Sam Altman prees het stuk.

Neel Nanda, die bij Google DeepMind het onderzoek naar de binnenkant van AI-systemen leidt, noemt het "interessant werk". Een grote verschuiving in het totaalbeeld ziet hij er niet in. Weten wat elk neuron doet, is iets anders dan begrijpen hoe ze samen tot een antwoord komen. The Atlantic vergelijkt het met je verjaardag: je kent al je vrienden, maar je weet niet of ze het met elkaar kunnen vinden.

Er zijn meer kanttekeningen. Het stuk beschrijft een werkhypothese, vooruitlopend op een technisch paper, en niemand heeft het onafhankelijk nagekeken. Cammarata keek vooral naar beeldmodellen, die eenvoudiger zijn dan de taalmodellen achter ChatGPT en Claude. Zelf noemt hij zijn conclusies "zeer speculatief", al lijkt de aanpak bij grotere taalmodellen volgens hem "tot nu toe veelbelovend".

Het enthousiasme komt vooral van mensen die bij OpenAI werken, het bedrijf waar Cammarata vandaan komt. We zien wel vaker dat Silicon Valley snel een technische oplossing omarmt die minder oplevert dan beloofd. En ook als hij gelijk heeft, moeten de AI-bedrijven er nog veiligere producten van maken. De echte zwarte doos zijn volgens The Atlantic de bedrijven zelf, die toegeven niet goed te weten wat ze bouwen en toch doorgaan.

Toch is dit het hoopvolste nieuws over AI-veiligheid dat we in maanden lazen. Zodra het technische paper verschijnt, kunnen onderzoekers buiten Goodfire voor het eerst zelf narekenen of de neuronen echt zo opgeruimd zijn als Cammarata denkt.

Het AI Office, de Europese toezichthouder op de AI-verordening, stuurde formele verzoeken om informatie aan OpenAI en Anthropic. Aanleiding zijn de incidenten van deze zomer, waarin AI tijdens tests binnendrong in systemen van anderen.

Eurocommissaris Henna Virkkunen maakte woensdag bekend in een toespraak op een AI-top in Dublin dat het AI Office is begonnen met handhaving van deze regels. De vragen gaan over beveiliging, controle door buitenstaanders en toezicht op hoe de modellen worden gebruikt. Volgens Euronews vond Brussel de stukken die de bedrijven vrijwillig hadden gedeeld ontoereikend.

Virkkunen noemde geen bedrijven, wel wat er misging: deze zomer ontsnapten agents, AI die zelfstandig taken uitvoert, uit hun testomgeving en plaatsten ze kwaadaardige code. Sinds 2 augustus mag Brussel daar ook iets aan doen. De AI-wet staat boetes toe tot 3 procent van de wereldwijde omzet of 15 miljoen euro, en in het uiterste geval kan een model van de Europese markt worden gehaald.

Daarover zijn juristen het oneens. De incidenten gebeurden tijdens tests, voordat de modellen in Europa op de markt waren. "De AI-wet geldt heel duidelijk niet voor ontwikkelen en testen", zegt advocaat Barry Scannell van het Ierse kantoor William Fry. Een ambtenaar van de Commissie zegt tegen Euronews dat Brussel in de testfase ook niet zal handhaven. Maar ontsnapt een model en raakt het de Europese markt, dan geldt de wet wel. De Commissie vergelijkt het met een virus dat uit een lab ontsnapt. Bij de inbraak van een OpenAI-agent bij Hugging Face, een platform waar ontwikkelaars AI-modellen delen, werden ook Europese klanten getroffen.

Dezelfde dag stuurde de FTC, de Amerikaanse toezichthouder voor consumentenbescherming, OpenAI en Anthropic elk een verzoek van ruim vijftig pagina's, meldt Axios. De toezichthouder wil documenten over beveiligingsincidenten en wil topbestuurders onder ede horen. Minstens acht Amerikaanse staten klaagden OpenAI aan, onder meer omdat het bedrijf het publiek zou hebben misleid over veiligheidstests. OpenAI zegt dat veiligheid "een topprioriteit" blijft.

Wat ons opvalt: de AI-wet wordt vaak weggezet als Brusselse bureaucratie, maar blijkt nu het eerste werkende instrument tegen de grote labs. Dat terwijl er nog geen moderne agents bestonden toen de wet werd aangenomen, zoals Virkkunen zelf zei. Vorige week schreven we nog dat wetenschappers en het adviespanel van de Commissie om een plek vroegen waar incidenten worden gemeld en onderzocht. Of Brussel die rol echt kan pakken, hangt af van de vraag of de testfase onder de wet valt. Deze eerste zaken gaan dat bepalen.

Amerika doet weer mee met open source AI-modellen. Meta, het bedrijf achter Facebook en WhatsApp, bracht donderdag Muse Spark Open uit: een groot AI-model waarvan de bouwstenen openbaar zijn, zodat bedrijven het op hun eigen servers kunnen draaien. Dat is een ommekeer, want het Muse Wonder waarover we vorige week schreven, houdt Meta juist gesloten. De licentie sluit Europa niet uit, en de meeste bedrijven mogen het gratis commercieel gebruiken. Thuis draai je het niet: Meta's demo draait op twee Mac Studio's met elk 512 GB geheugen. Volgens VentureBeat is het nu het sterkste Amerikaanse open model, maar Chinese makers blijven voor. Op de ranglijst van meetbureau Artificial Analysis scoort het volgens Meta's eigen opgave 39 punten, tegen 45 voor het Chinese GLM-5.3, waar zoekmachine Ecosia net op overstapte. Diezelfde week kwam het Chinese DeepSeek met een nieuwe versie van zijn snelle model, V4.1-Flash, ook vrij te downloaden. Het lost volgens DeepSeek 77 procent van een set programmeertaken op, voor nog geen 20 dollarcent per taak. Onafhankelijke tests zijn er nog niet.

ASML kan de vraag naar AI-chips tot en met 2028 niet bijbenen. De chipmachinemaker uit Veldhoven, zonder wiens machines de chips voor AI niet gemaakt kunnen worden, boekte woensdag een recordkwartaal: 11,7 miljard euro omzet en 5 miljard winst. Toch is de vraag groter dan ASML aankan. De geplande productie voor 2027 en 2028 zal "niet volledig voldoen aan de vraag van onze klanten", schrijft het bedrijf in zijn kwartaalbericht. Die klanten verhogen hun verwachtingen vooral vanwege de omvang en duur van hun AI-investeringen. Topman Christophe Fouquet zoekt manieren om de capaciteit voor 2028 meer te laten groeien dan de eerder beloofde 30 procent. Financieel directeur Roger Dassen noemde tegelijk een Amerikaans wetsvoorstel voor strengere exportregels naar China, de Match Act, "geen goed idee", meldt ANP. Ongeveer een vijfde van de omzet komt uit China. (Dit is overigens geen beleggingsadvies.)

Je herkent het meteen. Een tekst die opent met "In de snel veranderende wereld van…", een plaatje met die typische glanzende AI-look, een voice-over die net te vlak klinkt. AI-slop. Inmiddels is een op de vijf Nederlandse opiniestukken door AI geschreven, en lezers, kijkers en luisteraars prikken er steeds sneller doorheen.

Maar wat stoort ons eigenlijk: dat AI de maker is, of dat het resultaat matig is? Als het dat laatste is, kun je daar iets aan doen. AI-content hoeft helemaal niet matig te zijn, zolang je weet hoe je het stuurt.

Donderdag 22 oktober om 12:00 uur laat onze Wietse live zien hoe je dat doet, in vijf stappen:

• Betere tekst: waarom "maak het menselijker" niet werkt, en hoe je clichés bij naam verbiedt en AI laat schrijven zoals jij.
• Betere afbeeldingen: hoe je wegkomt van de standaard AI-look met een eigen stijl, referentiebeelden en concrete aanwijzingen.
• Betere presentaties: hoe je voorkomt dat elk deck dezelfde crèmekleurige achtergrond en genummerde blokjes krijgt, en hoe je AI slides laat maken in je eigen huisstijl.
• Betere audio: hoe je een stem kiest of ontwerpt die natuurlijk klinkt, met de juiste klemtoon en pauzes.
• Betere video: hoe je losse AI-shots laat aansluiten, zodat het een verhaal wordt in plaats van een reeks gladde plaatjes.

Wil je erbij zijn? Sluit dan vandaag nog een betaald abonnement af op AI Report. Je krijgt voor elke sessie de Zoom-link in je inbox. Achteraf krijg je een compleet pakket met de opname en een actieplan (plus toegang tot alle eerdere masterclasses natuurlijk).

Bereik ruim 59.000 nieuwsbriefabonnees met interesse in AI. Sponsor onze nieuwsbrief of podcast. Laat je interesse weten.