Deze week bouwen we samen met Xiang een eigen AI-collega: eentje die weet hoe jij werkt en je helpt met taken die steeds terugkomen. Programmeren hoeft niet. En je kunt nog gewoon instappen. Alle vijf lessen staan klaar, met video, gids en prompts, dus je volgt ze in je eigen tempo.

Voor € 4 krijg je vier weken AI Report Premium, inclusief Agent Week, onze masterclasses en het Premium-archief. Daarna loopt je abonnement door voor € 12 per maand of € 120 per jaar, tenzij je binnen die vier weken opzegt. Om mee te bouwen heb je daarnaast Claude Pro of ChatGPT Plus nodig.

Ben je al betalend lid? Dan doe je automatisch mee.

Eerlijk is eerlijk: we moeten er zelf ook even van bijkomen. In september claimde OpenAI een oplossing voor Navier-Stokes, een van de beroemdste open problemen in de wiskunde. Een paar weken later volgden ruim zevenhonderd door AI geschreven wiskundeartikelen. En deze week kwamen er op één dag drie claims bij die elk afzonderlijk de voorpagina hadden gehaald. Het tempo is duizelingwekkend, en wat het betekent weet eigenlijk niemand. Is het een crisis voor de wetenschap of een triomf? Misschien allebei.

OpenAI meldde maandag dat een intern model drie lang openstaande problemen zou hebben opgelost. Het belangrijkste gaat over de informatica: een aanname waar onderzoekers al zo'n 25 jaar op bouwen, zou niet kloppen. Wat dat betekent, leggen we hieronder uit. Daarnaast claimt OpenAI twee doorbraken bij problemen waar wiskundigen en natuurkundigen al decennia op stuklopen. De ene is een ruim honderd jaar oude puzzel over hoeveel ruimte je nodig hebt om een naald in elke richting te kunnen leggen. De andere is een wiskundig bewijs dat de theorie achter de kracht die atoomkernen bij elkaar houdt, echt sluitend is. Daarmee is na Navier-Stokes een begin gemaakt aan een tweede millenniumprobleem, de zeven beroemdste open vraagstukken uit de wiskunde, met voor elk een miljoen dollar prijzengeld. Het moeilijkste deel van dit probleem is echter nog niet opgelost.

Een paar uur later zette Anthropic zonder aankondiging een eigen weerlegging van dezelfde hypothese online. Als auteur staat er alleen "Claude, Anthropic". Volgens het paper vond een intern Claude-model het algoritme op 16 oktober, "zonder menselijke inbreng". Op diezelfde dag vond ook het model van OpenAI zijn weerlegging.

Stel je een lange rij aan-uitschakelaars voor, met regels over welke combinaties mogen. Je moet een combinatie vinden die aan alle regels voldoet. Elke schakelaar die erbij komt, verdubbelt het aantal mogelijkheden. Met een paar honderd schakelaars duurt alles uitproberen langer dan het heelal bestaat.

Decennialang vonden de slimste informatici trucjes die het zoeken iets sneller maakten, maar ze liepen steeds tegen dezelfde muur aan: hoe groter de puzzel, hoe explosiever de benodigde rekentijd groeit. Rond 2000 maakten Russell Impagliazzo, Ramamohan Paturi en Francis Zane van die muur een formele aanname, de Exponential Time Hypothesis. Die zegt dat het niet aan ons gebrek aan vindingrijkheid ligt, maar een soort natuurwet is: geen enkel algoritme lost deze puzzel op zonder dat de rekentijd explosief oploopt. Bewijzen kon niemand het, maar vrijwel iedereen geloofde het. Onderzoekers gebruikten de hypothese als meetlat om te laten zien dat andere problemen hopeloos moeilijk zijn, van roosters plannen tot databases doorzoeken.

In de praktijk verandert er voorlopig niets. Anthropic rekent in zijn eigen paper voor dat het nieuwe algoritme pas sneller is dan alles uitproberen bij een aantal schakelaars van tienduizend cijfers lang. Het lost ook niet het beroemdste probleem uit de informatica op, P tegen NP. Maar de kaart van wat onmogelijk is, klopte volgens beide labs niet op een plek waar experts heel zeker van waren.

Het meest opvallende detail: OpenAI vroeg Impagliazzo en Paturi zelf, samen met Ryan Williams van MIT, om de claim openbaar en onafhankelijk te laten onderzoeken. Twee bedenkers van de hypothese moeten dus beoordelen of een machine hun eigen idee heeft onderuitgehaald. Ze werken onbetaald en zonder geheimhoudingsverklaring, en zijn er stellig over: "Onze betrokkenheid moet niet worden opgevat als certificering van de claim." Williams houdt het voor mogelijk dat praktische software binnen een jaar flink beter wordt, zegt hij tegen The Decoder. "Of we zien er helemaal niets van terug. Ik weet het echt niet."

OpenAI en Anthropic lieten hun bewijs controleren in Lean, een programma dat elke stap van een wiskundig bewijs nakijkt. Maar Lean controleert alleen of het bewijs klopt bij de stelling zoals die is opgeschreven. Of die stelling ook echt het bedoelde probleem vangt, moeten mensen beoordelen. Half oktober zagen we bij Navier-Stokes al dat de Lean-versie en de tekst op twee plekken van elkaar afweken. Voor de natuurkunde leidt Nobelprijswinnaar David Gross een groep die het resultaat zelf opnieuw uitschrijft.

OpenAI zegt geen academische eer te willen en geeft 5 miljoen dollar aan de Simons Foundation voor workshops over door AI gevonden resultaten. De beoordelaars waarschuwen wel dat de eer straks naar wie het eerst publiceert of de sterkste AI heeft gaat, en niet naar wie het nakijkt en uitlegt.

In wetenschappelijke kringen was de verwondering groot. Ryan Williams kondigde de claim aan met een uitroepteken, en zijn bericht werd (op het moment van dit schrijven) 3,5 miljoen keer bekeken. AI-ondernemer Yuchen Jin zette de reeks op een rij: van AI die in 2023 nog worstelde met basisschoolrekenen, via goud op de Internationale Wiskunde Olympiade in 2025, tot Navier-Stokes en nu dit. Zijn laatste regel: "Morgen: P = NP?" Softwarepionier Eric Raymond gelooft nog altijd dat P en NP verschillen, schreef hij, maar zijn inschatting was "de afgelopen vier uur flink verschoven". Lex Fridman haalde meteen drie wiskundigen naar zijn podcast om te duiden wat er gebeurt, en bekende dat hij "dagelijks schommelt tussen angst en optimisme". Velen zijn het erover eens: of de claim nu standhoudt of niet, er is iets wezenlijks veranderd.

Een veelbesproken theorie komt van AI-onderzoeker Andrew Curran. Hij leest in de verantwoording van het Anthropic-paper, waarin staat dat het algoritme "zonder menselijke inbreng" werd gevonden, dat niemand Claude om deze puzzel heeft gevraagd. Volgens hem kreeg Anthropics sterkste interne model de opdracht om zelf open problemen uit te kiezen en op te lossen, als onderdeel van een nog onaangekondigd project. Curran verwacht dat Anthropic daar rond zijn beursgang mee naar buiten komt, met meer ontdekkingen. Anthropic bevestigt daar niets van. Het blijft speculatie, maar het laat zien hoe groot de verwachtingen inmiddels zijn.

Wij herkennen dat gevoel. Het knelpunt verschuift zichtbaar: AI vindt oplossingen sneller dan mensen ze kunnen controleren. Dinsdag citeerden we het prospectus van Anthropic, waarin het bedrijf schrijft dat het een versnelling misschien pas opmerkt als die al heeft plaatsgevonden. Nu laat die versnelling zich in de wetenschap zien, met duizelingwekkende resultaten als gevolg.

In 2024 vertelde OpenAI-topman Sam Altman dat hij met bevriende tech-CEO’s wedde op het jaar waarin het eerste eenmansbedrijf van een miljard dollar zou ontstaan. Bizar, maar waar: een van de eerste kanshebbers is opgericht door iemand die online bekendstaat als Professor Oak. Pokémonfans kennen die naam van de professor die je je eerste Pokémon geeft. Op X schreef Professor Oak zes jaar lang anoniem en scherp over medicijnontwikkeling. Deze week trad hij uit de anonimiteit toen Anthropic, de maker van Claude, zijn biotechbedrijfje Mithril Medicine overnam. "Verrassing 2: die persoon ben ik", schreef hij. Achter het account zit Cody Tranbarger, en zijn bedrijf bestond uit precies één persoon.

Tranbarger richtte Mithril anderhalf jaar geleden op om medicijnen te ontwikkelen tegen zeldzame erfelijke spierziekten, waaronder een aangeboren vorm van spierdystrofie. Eigen labs of personeel had hij niet. Hij kreeg een kleine startinvestering van Atlas Venture, huurde parttime adviseurs in en liet Claude de contracten en de planning van experimenten bij elf externe laboratoria regelen. Volgens Anthropic ging een mogelijke behandeling zo in minder dan achttien maanden van idee naar veelbelovende resultaten bij muizen. Als dat standhoudt, kan het middel eind 2028 voor het eerst bij mensen worden getest.

Tranbarger noemt het "pipeline-in-a-person": een complete medicijnenpijplijn in één persoon. Bij Anthropic wil hij uitzoeken hoeveel medicijnprogramma's één mens tegelijk kan draaien. Zijn verwachting is opvallend nuchter. De winst zit volgens hem niet zozeer in sneller onderzoek als wel in meer onderzoek tegelijk. "De meeste medicijnjagers nemen in hun hele carrière maar een handvol ja-of-nee-beslissingen, en besteden de rest van hun tijd veel te veel aan mailen." Hij sluit af met een knipoog naar de bekende Pokémon-slogan: "Gotta Cure 'Em All."

Dinsdag schreven we over het beursprospectus van Anthropic, waarin de oprichters beloven dat AI het onderzoek naar ziekten, van kanker tot alzheimer, ingrijpend versnelt. Een dag later liet het bedrijf de eerste resultaten zien, bij zes medicijnbedrijven. Bij Generate Biomedicines ontwierpen zes wetenschappers met Claude een korter genetisch recept voor een kankertherapie met afweercellen. In labtests maakten die cellen ongeveer tien keer meer van het eiwit waarmee ze tumoren herkennen. Bij Enveda las Claude ruim duizend pagina's productiedocumentatie na en vond daarin alle elf fouten die menselijke controleurs ook vonden, plus zeven extra. Het nakijken kostte minder dan drie uur in plaats van ruim 25.

Alles is nog preklinisch: geen van deze middelen is bij mensen getest. Het zijn bovendien cijfers van de koper zelf, Anthropic, en ze zijn niet onafhankelijk gecontroleerd. Wat Anthropic voor Mithril betaalde, is niet bekend.

Of Mithril ooit een miljard waard wordt, weet niemand. Wel laat het zien hoe zo'n eenmansbedrijf eruit kan zien. Bij wiskunde zagen we hetzelfde patroon: eerst losse claims, daarna een stroom. Wij verwachten dat medicijnonderzoek het volgende vakgebied is. Alleen duurt het nakijken daar langer dan in de wiskunde: tussen muis en mens zitten jaren aan klinische proeven.

Wie in de simulatietheorie gelooft, kreeg deze week bijval uit onverwachte hoek: Google. Met Genie 4 omschrijf je een wereld en die verschijnt binnen een minuut, compleet met geluid en personages die praten en reageren op wat je doet. Terwijl je erdoorheen loopt, stuur je bij: laat het regenen, of zet er iemand neer. Wharton-hoogleraar en auteur van ons nieuwe boek Co-existentie Ethan Mollick mocht het al proberen. Hij typte "een neogotische, brutalistische stad, bewoond door robots en paarden", voegde er draken aan toe en daarna een vriendelijke otter als computerpersonage om mee te praten, "allemaal in realtime". Foutloos is het nog niet; volgens Google kunnen details na een tijdje verschuiven. Google DeepMind ziet zulke werelden ook als oefenterrein waar robots en AI-agents kunnen trainen voordat ze de echte wereld in gaan. Genie 4 is nu alleen beschikbaar voor geselecteerde testers en komt daarna eerst naar abonnees van Google AI Ultra.

Het kabinet gelooft niet in superintelligentie, maar rekent wel op AI om de overheid kleiner te maken. Op Kamervragen van SGP-Kamerlid Chris Stoffer antwoordt staatssecretaris Willemijn Aerdts dat Nederland geen verbod en geen pauze wil voor de krachtigste AI-modellen. Er is volgens het kabinet "geen wetenschappelijk bewijs dat superintelligente AI daadwerkelijk ontwikkeld kan worden". Het grootste risico ziet het kabinet in de macht van een paar techbedrijven. Wel komt er in november een actieprogramma tegen cyberaanvallen met AI. Dezelfde dag presenteerde staatssecretaris Eric van der Burg zijn plan voor een rijksoverheid die "eenvoudiger, slimmer en kleiner" moet worden: naar schatting 25.000 voltijdbanen minder en een besparing die oploopt tot 3,5 miljard euro per jaar vanaf 2035. AI speelt daarin een rol: in het eerste kwartaal van 2027 komt het kabinet met doelen en besparingsplannen om met AI productiever te werken. Hoe en hoeveel, horen we dus pas later.

Bij Anthropic telt de programmeertoets voor nieuwe ontwikkelaars niet meer mee. Felix Rieseberg, die bij Anthropic de technische teams achter de Claude-apps leidt, schrapt de klassieke programmeeropdrachten in sollicitatiegesprekken. Volgens hem zeggen ze niets meer, omdat Claude die opdrachten inmiddels beter maakt. Zijn advies aan starters heet "Hunger beats tenure": gedrevenheid wint het van dienstjaren. Wie net begint, ziet met een frisse blik problemen die ervaren collega's allang niet meer opmerken. Nieuwkomers doen er volgens hem goed aan om in een weekend een werkend prototype te bouwen in plaats van eindeloos plannen te schrijven, en één idee te kiezen dat het bedrijf echt vooruithelpt. "Uitvoering is niet langer kostbaar", schrijft hij. Het is een opvallend optimistisch geluid, na het onderzoek waar we dinsdag over schreven waaruit bleek dat Nederlandse seniormedewerkers steeds vaker juniorwerk overnemen. Wel is het de blik van één manager bij een AI-bedrijf, die bovendien vooral over softwarewerk schrijft.

Bereik ruim 59.000 nieuwsbriefabonnees met interesse in AI. Sponsor onze nieuwsbrief of podcast. Laat je interesse weten.