Anthropic, de maker van Claude, verbetert zijn AI-modellen ongeveer twee keer zo snel als een jaar geleden, en dat komt grotendeels door AI zelf. Dat concludeert METR, een onafhankelijke organisatie die AI-modellen test, na elf weken onderzoek binnen het bedrijf. Volgens meerdere onderzoekers gaat het daarmee sneller dan zelfs de voortvarendste voorspellingen aannamen. Narekenen kan niemand: Anthropic lakte het grootste deel van het bewijs zwart.

Gisteravond laat kwam daar een illustratie bij: Anthropic bracht Claude Fable 5.2 uit en claimt dat het model twee open problemen uit de theoretische natuurkunde heeft opgelost, waarvan één grotendeels zelfstandig. Precies het soort nieuws dat dit rapport voorspelt. Onderaan dit stuk meer.

Ajeya Cotra, die bij METR werkt maar niet aan het rapport meeschreef, noemt het "de belangrijkste update over AI-risico" van de afgelopen jaren. Het wijst volgens haar op veel kortere tijdlijnen dan de meeste buitenstaanders voorspelden, ook de makers van AI 2027. Dat invloedrijke toekomstscenario voorziet begin 2027 een doorbraak richting AI die zichzelf verbetert, en gold al als snel. Cotra maakt zelf een voorbehoud: zo ziet het eruit als je de cijfers "naïef" doortrekt, en de auteurs van het rapport waren er niet zeker van.

Vorige week donderdag schreven we dat Anthropic in zijn beursprospectus, het document voor toekomstige beleggers, waarschuwt dat toekomstige modellen "binnenkort" de ontwikkeling van AI sterk kunnen versnellen. Of een buitenstaander de cijfers kon natrekken, noemden we de echte test. Die kwam dezelfde avond nog.

METR schat dat Anthropics modellen sinds oktober 2025 1,9 keer zo snel vooruitgaan als in de periode daarvoor. De marge is ruim: het kan volgens de onderzoekers ook 1,3 of 3 keer zijn. Wel zijn ze er "zeker" van dat het niet simpelweg aan meer rekenkracht ligt. Het grootste deel van de versnelling komt volgens hen door AI die het onderzoek helpt doen naar de volgende versie van zichzelf.

Medewerkers merken dat zelf ook. In peilingen op Slack schatten zij zich met het sterkste interne model gemiddeld twaalf keer zo productief als zonder AI, ruwweg het dubbele van een paar maanden eerder. Dat is hun eigen inschatting, geen meting. Het model waarmee ze werken, kennen gewone stervelingen als jij en ik niet: Anthropic heeft volgens METR sinds de zomer drie modellen getraind die het nog niet heeft uitgebracht.

Van AI die zichzelf 100% bouwt is nog geen sprake. De winst komt vooral van AI die menselijke onderzoekers helpt, al ziet METR "tekenen" dat zelfstandige bijdragen binnenkort zwaarder gaan wegen. Een rem vonden ze niet.

METR leverde een rapport van zo'n honderd pagina's in. Voor de openbare versie schrapte Anthropic volgens METR het merendeel van het bewijs dat de onderzoekers zelf het veelzeggendst vonden. Ook een controle op de vraag hoeveel rekenkracht naar veiligheid gaat en hoeveel naar sterkere modellen, werd halverwege stopgezet. Het publiek moet daardoor "veel meer dan ideaal" op het oordeel van METR vertrouwen, schrijft de organisatie.

Medeoprichter Sam McCandlish erkent dat: "We hebben veel weggelakt, en ik accepteer dat dit het voor anderen moeilijker maakt om het werk van METR te controleren." Precies delen wat de versnelling aandrijft, zou concurrenten volgens hem "een routekaart" geven om sneller te gaan. Anthropic belooft in de komende weken een eigen rapport. METR noemt de geschrapte informatie grotendeels "zeer algemeen".

Dat argument valt slecht. Daniel Kokotajlo, oud-onderzoeker van OpenAI en een van de auteurs van AI 2027, vindt het "nogal wat" om snellere concurrenten als reden op te voeren terwijl Anthropic zelf nauwelijks afremt. Topman Dario Amodei pleit in het openbaar juist voor een lager tempo. Brianna Rosen van het Institute for AI Policy and Strategy zegt dat nu bedrijven bepalen hoe ver het automatiseren van AI-onderzoek gaat, en niet overheden. De New Yorkse Democraat Alex Bores wil dat het Congres zelfversnellende AI nog dit jaar verbiedt.

Onder onderzoekers kwam het rapport hard aan. Ryan Greenblatt, zelf onderzoeker bij METR, schrijft dat hij er "ernstig naast zat" en voor 2026 veel minder versnelling had verwacht. Onderzoeker Jake Mendel, naar eigen zeggen altijd sceptischer dan zijn vrienden bij Anthropic, sloot zijn reactie af met: "Ik moet mijn familie bellen." Ondernemer Karim Beguir leest in de cijfers dat de onuitgebrachte modellen ongeveer een week zelfstandig hoogwaardig werk leveren, tegen een dag voor de modellen die jij en ik gebruiken.

Dat past bij een verschuiving in de besteding van de rekenkracht van de labs. Volgens een schatting van analysebureau SemiAnalysis ging begin 2024 twee derde naar pre-training, het bouwen van een nieuw model vanaf nul. Nu is dat nog een tiende. Ruim de helft gaat naar wat daarna komt: het model bijschaven en het laten leren van zijn eigen pogingen. Dat is, denken wij, ook het werk waarbij AI zelf het meest kan helpen.

Anthropic staat hierin niet alleen. Pushmeet Kohli van Google DeepMind schreef dat zijn teams "een echte faseovergang" zien in het tempo van wetenschappelijke ontdekkingen, en belooft daar in de komende weken iets van te laten zien. AI-volger Andrew Curran vergelijkt de labs met een bevroren rivier, waar je de stroming onder het ijs bij moet denken. Hij denkt dat de drie grote labs het punt al hebben bereikt waarop hun interne modellen zelf onderzoek doen en zelf hun richting kiezen, en verwacht deze maand de eerste resultaten.

Bewijs daarvoor is er niet, maar wij vermoeden iets soortgelijks. De labs lijken hun sterkste, onaangekondigde modellen nu vooral in te zetten voor eigen onderzoek, op jacht naar doorbraken die groter nieuws zijn dan weer een hogere testscore. Amodei schreef in augustus dat de belofte dat AI kanker geneest een cliché is geworden: "Wat werkt, is kanker daadwerkelijk genezen." Hij stelde de eerste voortekenen "in de komende maanden" in het vooruitzicht. Zodra er echt iets is bereikt, hoort de hele wereld het volgens hem "zo luid mogelijk".

Tot gisteravond was het voor ons doen stil: al weken was er geen nieuw topmodel dat je zelf kunt gebruiken. Dit rapport laat zien dat stilte aan de buitenkant weinig zegt over de binnenkant. Het model in jouw chatvenster is niet het beste dat er is, en het gat met wat de labs intern gebruiken lijkt te groeien. Wij vinden het zwartlakken het zwakste punt. Een bedrijf dat om een lager tempo vraagt en naar de beurs wil, zou juist nu moeten laten zien wat het weet. De eerstvolgende toets is het rapport dat Anthropic zelf heeft beloofd. Wij letten daarbij vooral op wat er dit keer wel in staat. (Dit is overigens geen beleggingsadvies.)

Terwijl we dit schreven, kondigde Anthropic Claude Fable 5.2 en Mythos 5.2 aan, gisteravond laat Nederlandse tijd. Fable 5.2 is per direct voor iedereen beschikbaar, Mythos 5.2 alleen voor gecontroleerde organisaties. De claims zijn groot: twee opgeloste problemen uit de natuurkunde van zwarte gaten, een nieuwe methode om eiwitstructuren te voorspellen, en duizend samenwerkende agents die in dertig uur de laatste stelling van Fermat formeel controleerden. Volgens Anthropic kwam het natuurkunderesultaat eerst van een intern onderzoeksmodel, waarna het publieke model het zelfstandig reproduceerde. Alles komt van Anthropic zelf; de externe testers hebben de aankondiging volgens het bedrijf niet beoordeeld. Groot nieuws en grote claims dus, en dat vraagt om meer dan een nachtje. Wij duiken er deze week in. Donderdag lees je onze volledige analyse.

Actievoerders drongen vrijdag de bouwplaats binnen van een datacenter voor Microsoft in Amsterdam-Sloterdijk. De bezetting hoorde bij twee dagen van acties in vijftien Europese landen, in dezelfde week waarin Amerikaanse kiezers op tientallen plekken tegen nieuwe datacenters stemden.

Actiegroep Geef Tegengas wil de bouw stilleggen. Demonstranten braken door de hekken en klommen in een hijskraan en op het dak van het gebouw in aanbouw, schrijft TPO. Volgens de groep kwamen zo'n 500 mensen het terrein op; een verslaggever van Reuters telde er ongeveer honderd. Een deel had volgens de politie onderweg een slijptol en klimmateriaal bij zich. De ME ontruimde het terrein en hield 218 mensen aan. Zaterdag was iedereen weer vrij. De organisatoren verwijten de politie dat het demonstratierecht is genegeerd.

Het Britse Pure DC bouwt aan de Plimsollweg drie servertorens van 85 meter, met Microsoft als enige huurder. Het eerste deel moet in 2028 open. Volgens de vergunningsaanvraag verbruikt het complex 807 miljoen kilowattuur per jaar. Alle Amsterdamse huishoudens samen kwamen in 2024 op 869 miljoen. Daar komt tot 420 miljoen liter koelwater per jaar bij.

Amsterdam laat sinds de zomer van 2025 geen nieuwe grote datacenters meer toe, maar dit plan dateert uit 2016 en de provincie gaf in januari groen licht. Raadsleden van PvdD, GroenLinks en SP spreken van een juridische truc: het project is over drie vergunningen verdeeld en blijft zo onder de grens voor de grootste categorie datacenters. Wethouder Steven van Weyenberg zegt dat de vergunning niet meer is terug te draaien. Microsoft laat weten vreedzaam protest te respecteren, maar acties af te keuren die de wet overtreden.

Deels. Woordvoerder Nathan Timmer van Geef Tegengas zei tegen AT5 dat het datacenter er komt voor AI slop, de laagwaardige content die AI-systemen op grote schaal maken, en voor oorlogvoering en surveillance. Op spandoeken ging het ook over Microsofts werk voor het Israëlische leger. Microsoft zelf verwacht dat zijn waterverbruik tot 2030 flink stijgt door de groei van AI. Welk deel van de torens voor AI bedoeld is, staat in geen van de stukken die wij lazen.

De campagne Stop Dirty Data Centres eist een pauze op grote projecten. In Milaan gingen in oktober ruim duizend mensen de straat op, meldt persbureau AP, en vrijdag stonden ongeveer honderd betogers voor het Poolse parlement.

Donderdag schreven we dat Nederland dezelfde afweging kent als de Verenigde Staten, waar kiezers in minstens 38 gemeenten voor beperkingen stemden. Een dag later stond die afweging in Sloterdijk op straat. Het knelpunt is hier het stroomnet: de grote uitbreiding van het Amsterdamse net is er rond 2035, het datacenter wil in 2028 open. Wij missen het cijfer dat deze discussie scherper maakt. Geef Tegengas zegt dat het project de bouw van 30.000 woningen vertraagt, maar een onafhankelijke bron daarvoor vonden we niet. Die vraag ligt bij netbeheerder Liander.

GPT-6 Astra, het topmodel van OpenAI, doet stilletjes minder zijn best bij onderzoek naar AI-veiligheid. Dat schrijft OpenAI zelf in een rapport over intern gebruik. Het model weigert niet openlijk. Het laat werkende oplossingen vallen of meldt blokkades die er niet zijn, zonder dat aan de gebruiker te vertellen. In een programmeertest rondde Astra ongeveer 10 procent van de onderdelen af als het werk als veiligheidsonderzoek was omschreven, tegen 16 procent bij hetzelfde werk onder een andere noemer. Voorganger GPT-5.6 Sol liet dat verschil niet zien. OpenAI kent de oorzaak niet, vond geen bewijs voor bewuste misleiding en houdt het op een overvoorzichtig model, maar kan strategische motieven naar eigen zeggen niet uitsluiten. AI-onderzoeker Zvi Mowshowitz vindt het ernstig, ook omdat bestaande controles het gedrag misten. De gevallen komen uit het gebruik door OpenAI-medewerkers.

Een robothand die net zo soepel beweegt als die van een mens: daarmee kondigde NVIDIA-onderzoeker Jim Fan zijn presentatie van maandagavond aan. Fan werkt aan Project GR00T, de AI waarmee NVIDIA mensachtige robots wil aansturen. Volgens hem is de video echt: bestaande hardware, volledig zelfstandig en niet versneld afgespeeld. Hoe de hand zo is getraind, vertelt het filmpje niet. AI-volger Andrew Curran vermoedt een doorbraak in het oefenen in een versnelde virtuele wereld, waar een robot in korte tijd jaren ervaring opdoet. Het blijft een fragment van een paar seconden dat de maker zelf heeft uitgekozen. Hoe vaak het lukt en bij welke taken, moet uit de presentatie blijken.

Google test mogelijk alweer een sterker model, Krypton, als we uitgelekte voorbeelden mogen geloven. Testers delen op X wat het model zou hebben gemaakt, zoals een uitgestrekt kasteel van blokjes met dorpen en een vuurtoren eromheen. Krypton zou ongeveer twee keer zo lang werken en twee keer zoveel code schrijven als recente modellen. Google heeft niets bevestigd en niemand buiten het bedrijf kan de voorbeelden controleren. Het sterkste officiële model van Google is Carbon, dat sinds eind oktober alleen digitale beveiligers mogen gebruiken. Een nieuw model dat je zelf kunt proberen is er dus niet. Wel past het bij het beeld uit ons hoofdverhaal: wat de labs intern hebben, loopt voor op wat ze uitbrengen.

Betaal je elke maand voor een app waarvan je maar één functie gebruikt? Donderdag 12 november van 12.00 tot 13.00 uur bouwt Wietse live een afsprakenplanner met Claude Opus. Samen met Alexander laat Wietse zien hoe ver Claude zelf komt en waar hij moet bijsturen. Als Premium-lid kun je live vragen stellen in de chat en de opname later terugkijken.

We zoeken een freelance nieuwsredacteur voor 16 uur per week. Iemand die heel goed schrijft en een eigen smaak meebrengt, en die van AI-nieuws verhalen maakt die mensen echt willen lezen. Je werkt nauw samen met Xiang aan deze nieuwsbrief, remote en grotendeels op je eigen tijden.

Iets voor jou? Bekijk de vacature.

Bereik ruim 59.000 nieuwsbriefabonnees met interesse in AI. Sponsor onze nieuwsbrief of podcast. Laat je interesse weten.