Amerikaanse kiezers hebben de bouw van AI-datacenters dinsdag een gevoelige slag toegebracht. In minstens 38 gemeenten en gebieden stemden ze voor verboden of beperkingen. Tegelijk veroverden de Democraten het Huis en de Senaat en wonnen ze gouverneursposten in Texas, Ohio en Georgia, juist staten waar veel van die datacenters moeten komen. Of de bouw daardoor echt vertraagt, is nog onzeker.

Veel maatregelen haalden ruime meerderheden. In Hubbard in Ohio stemde ruim driekwart voor beperkingen, vlak bij de plek waar president Trump vorige maand nog de bouw van AI-datacenters prees. Alleen in Harwood, een dorp van 800 inwoners in North Dakota, lijken kiezers anders te hebben gestemd.

In een peiling van de Washington Post, ABC en Ipsos is 7 op de 10 Amerikanen tegen nieuwbouw in de eigen omgeving, ook een meerderheid van de Republikeinen. De klachten gaan over geluid, water, de stroomrekening en het gebrek aan inspraak. Nick Owens, in 2024 nog afgevaardigde voor Trump, hielp bewoners in Ohio met tien maatregelen. "Als ontwikkelaars ze in de achtertuin van mensen willen zetten en hun gezondheid op het spel zetten, moeten ze aan tafel komen en ze goed bouwen", zegt hij. Zijn groep wil volgend jaar ook een verbod op grote datacenters in heel Ohio.

Overdrijf het thema niet. In de peiling voor de tv-zenders noemde 56 procent AI en datacenters een grote of cruciale factor, maar dat was de laagste score van vijf thema's, ver achter corruptie, de oorlog in Iran en de kosten van levensonderhoud. Ook geld besliste niet alles. Musk gaf ruim 400 miljoen dollar aan conservatieve kandidaten, en AI-lobbygroepen voor lichte en voor strengere regels gaven samen 79 miljoen uit. Volgens Time gaf dat aan geen van beide kanten de doorslag.

De Republikeinse gouverneur Greg Abbott liet in september de vergunningen al stilleggen. Zijn opvolger Gina Hinojosa wil een moratorium tot er een wet ligt die gemeenten inspraak geeft, stroomrekeningen beschermt en belastingvoordelen schrapt. Ohio's nieuwe gouverneur Amy Acton wil bouw alleen toestaan als ontwikkelaars aan voorwaarden voldoen.

Er staat veel op het spel. In Texas is volgens onderzoeksbureau GLJ Research zo'n 13 gigawatt direct geraakt, genoeg voor ongeveer 10 miljoen huishoudens. De staat is volgens SemiAnalysis goed voor bijna 30 procent van de Amerikaanse capaciteit die in 2028 online moet komen. Hier liggen ook Stargate Frontier van 1820 megawatt en Nexus Hubbard van 6400 megawatt, dat vooral voor Anthropic is bedoeld. Bij elkaar kan volgens Bloomberg de helft van de geplande uitbreiding in de VS onder strenger toezicht komen.

Dat is minder duidelijk dan de uitslag doet vermoeden. "Projecten die al stroom, vergunningen en een eerste bouwfase hebben, gaan door", schrijft analist Gordon Johnson. Zonder milieuvergunning lopen ze 12 tot 18 maanden vertraging op, en zonder stroom en vergunning gaan ze volgens hem waarschijnlijk naar Louisiana, Oklahoma of komen ze er helemaal niet. Investeringsbank Jefferies verwacht in Texas vooral hogere kosten en strengere eisen, geen grote streep door de plannen. Libby Cantrill van belegger PIMCO verwacht steeds vaker op hindernissen te stuiten.

Beloftes uitvoeren is bovendien lastiger dan ze doen. Volgens MIT Technology Review beslist in Texas geen enkele bestuurder alleen, en kunnen lokale bestuurders en bouwvakbonden die Democraten steunden, dwarsliggen. Ellis County, met de meeste vergunningaanvragen, stemde juist voor Abbott. Sommigen in de sector noemen de regels verkeersdrempels. Op de beurs stegen Meta, Amazon en Alphabet woensdag bij de opening, terwijl CoreWeave, een gespecialiseerde bouwer, zo'n 5 procent daalde. (Dit is overigens geen beleggingsadvies.)

OpenAI spreekt inmiddels liever van ‘compute campuses’. Microsoft, Google en Amazon zeggen af te zien van twijfelachtige clausules die lokale bestuurders verplichtten projecten geheim te houden. Trump en sommige AI-bestuurders vinden dat het verzet is doorgeslagen en de nationale veiligheid schaadt. OpenAI-lobbyist Chris Lehane waarschuwde mogelijke presidentskandidaten dat kiezers politici zullen afrekenen als de VS door zulke regels achterop raken bij China, zoals na de steun voor de Irak-oorlog. "Wie OpenAI's lobbyist om advies vraagt, verliest", reageerde het Democratische Congreslid Greg Casar.

Dit is geen simpele keuze tussen voor of tegen AI. Je kunt AI elke dag gebruiken en toch willen dat de bouw trager gaat, met meer oog voor milieu, stroomprijzen en omwonenden. Ook veel winnaars koppelen een pauze aan voorwaarden. De afweging is wel echt: minder rekenkracht kan ook strengere limieten en hogere prijzen betekenen, en Musk beperkte Grok nu al wegens de kosten. Nederland kent die afweging ook: in maart waren minstens zeven grote datacenters gepland, vier in de Haarlemmermeer, ondanks verzet van bewoners en een Kamermotie. Dit is nog niet het einde van het verhaal: Obama en Lehane verwachten dat AI in 2028 een topthema wordt in de presidentsverkiezingen.

Google zet zijn AI-diensten voor leerlingen van basis- en middelbare scholen standaard uit, en dat klinkt als een grote concessie aan ouders en leraren. Er zit alleen een addertje onder het gras: een school die geen AI wil, raakt ook Google Zoeken kwijt. Of dit ook in Nederland gaat gelden, is nog onbekend. Google noemt in zijn aankondiging geen landen.

Gemini, Gemini Notebook, Gemini in Classroom en Google Zoeken worden voor leerlingaccounts standaard uitgeschakeld, tot een schoolbeheerder ze inschakelt. Dat kan per dienst apart, maar een versie zonder Zoeken zonder AI zit er niet bij. "Zoeken en AI zijn diep met elkaar verweven", zei Google-vicepresident Chris Phillips tegen The New York Times. Scholen die geen AI willen, hebben volgens hem “de keuze om Zoeken helemaal niet aan te zetten”.

Begin 2027 krijgen scholen twee smaken: Zoeken met AI-samenvattingen en andere AI-functies, of Zoeken met Guided Learning in plaats daarvan. Die functie geeft geen direct antwoord, maar loopt een opgave stap voor stap met de leerling door. In Google Classroom is ze nu wereldwijd beschikbaar, en leraren kunnen de gesprekken inzien. In Zoeken begint later deze maand een proef op Amerikaanse scholen.

De reacties zijn fel. De New Yorkse burgemeester Zohran Mamdani zegt dat Google “zijn monopoliemacht gebruikt om AI op te dringen aan onze openbare scholen”. Senator Bernie Sanders spreekt van afpersing. En de kans dat scholen zonder Google Zoeken verder gaan, is “vrijwel nul”, zegt Eisha Buch van Common Sense Media, een Amerikaanse organisatie die media voor kinderen beoordeelt.

Die organisatie noemde de AI-zoekfuncties eerder “een onaanvaardbaar risico” voor jonge gebruikers, onder meer omdat ze zonder moeite huiswerk maken. Google vond die test "beperkt en dubbelzinnig". De nieuwe versie van Guided Learning is nog niet beoordeeld. Ook de politiek keek al mee: de senatoren Josh Hawley en Richard Blumenthal, een Republikein en een Democraat, vroegen Google vorige maand om opheldering over AI op scholen.

Google zelf ziet het omgekeerde. Scholen krijgen de regie, en de functies staan voortaan standaard uit, wat strenger is dan nu. “Leerlingen moeten het werk zelf doen om te leren”, zegt onderzoeker Kevin McKee van Google DeepMind. Dat Guided Learning meetbare leerwinst oplevert, is vooralsnog vooral een claim van Google zelf. Het onafhankelijke onderzoek naar AI in de klas is volgens NBC beperkt.

Dit gaat over meer dan scholen. Dinsdag schreven we dat zoeken ongeveer de helft van de omzet van moederbedrijf Alphabet oplevert, en dat AI Mode, de zoekfunctie die antwoordt als een chatbot, voorlopig minder opbrengt. Google zet juist daar zijn toekomst op in. Nu zegt het hardop wat lang tussen de regels stond: zoeken en AI bestaan bij Google niet meer los van elkaar. Scholen krijgen daar als eerste de rekening van.

Dat de functies standaard uitstaan is echt winst, en begeleid leren is een beter idee dan een chatbot die het huiswerk maakt. Maar een keuze tussen Google met AI en geen Google is voor de meeste scholen nauwelijks een keuze.

Ook in Nederland werken scholen met Google, en we vonden nog geen reactie van Google Nederland of het onderwijs. Ben je ouder of leraar? Vraag dan wat jouw school met deze instellingen van plan is. Beheerders doen er goed aan dit alvast te bespreken, voordat Google de details bekendmaakt. Wij letten vooral op Brussel. Europa heeft met de Digital Markets Act al een wet tegen techreuzen die hun eigen diensten voortrekken, en een zoekmachine die alleen met eigen AI komt, lijkt ons een vraag die daar vroeg of laat op tafel komt.

Anthropic, de maker van Claude, heeft een opvallende passage toegevoegd aan zijn prospectus, het document waarin een bedrijf toekomstige beleggers vertelt wat ze kopen. Daarin schrijft het dat toekomstige modellen ‘binnenkort’ de drempel kunnen bereiken die het bedrijf zelf hanteert voor sterk versnelde AI-vooruitgang, en dat het zulke versnellingen eerder pas achteraf opmerkte.

"Onze interne schattingen en onze verwachtingen over toekomstige modellen, in plaats van onze huidige modellen, wijzen erop dat we binnenkort kunnen voldoen aan de definitie van 'sterk versnelde vooruitgang toe te schrijven aan AI' in ons Responsible Scaling Policy", schrijft Anthropic op pagina 29 van het aangepaste prospectus. "Van geen van onze huidige modellen hebben we vastgesteld dat het boven deze drempel uitkomt, en we blijven de onderliggende gegevens beoordelen."

Dat Responsible Scaling Policy is Anthropics eigen veiligheidsbeleid. De drempel betekent ongeveer dat AI het tempo van de totale vooruitgang verdubbelt: twee jaar vooruitgang op het niveau van 2018 tot 2024 in één jaar. Dat is iets anders dan AI die zichzelf zonder mensen bouwt, ook al kopte TechCrunch daarover. Anthropic verwacht niet dat Claude veilig zelfstandig nieuwe generaties kan bouwen "zonder betekenisvol menselijk toezicht of begrip", en overweegt zijn beleid aan te passen om mensen de controle te laten houden.

De andere zin is minstens zo interessant. Het meeste bewijs over de versnelling komt volgens Anthropic uit "achterlopende indicatoren", en daardoor "hebben we in het verleden een significante versnelling niet herkend, en herkennen we die in de toekomst misschien niet, tot die heeft plaatsgevonden".

Meten blijkt ook lastig. Dat Claude bij Anthropic inmiddels ruim 90 procent van de code schrijft, zoals we vorige week meldden, bewijst nog niet dat de drempel is gehaald. METR, een onafhankelijke evaluator, vond in mei de conclusie van een eerder risicorapport van Anthropic over geautomatiseerd onderzoek waarschijnlijk juist, maar noemde het bewijs onvoldoende.

Anthropic noemt ook de gevolgen. Het kan modellen later of beperkter uitbrengen, zoals zijn topmodel Mythos, dat eerst naar een beperkte groep ging. Zulke maatregelen kunnen vaker nodig zijn, schrijft het, en de vooruitgang vertragen ten opzichte van concurrenten die zich niet zo inhouden.

Een prospectus moet natuurlijk risico's noemen, dus deze taal is deels juridisch. Maar wie potentiële beleggers vertelt dat zijn AI bijna de eigen ontwikkeling versnelt, verkoopt ook iets.

Vorige week schreven we dat het knelpunt verschuift naar het nakijken: AI vindt oplossingen sneller dan mensen ze kunnen controleren. Dit is dezelfde vraag, nu over AI zelf. Het bedrijf dat de meetlat maakt, meet ook zichzelf, en moet tegelijk beleggers overtuigen. Wij zouden dus vooral de cijfers willen zien. Anthropic belooft die in latere rapporten te geven. Of een buitenstaander als METR die straks kan natrekken, wordt de echte test. (Dit is overigens geen beleggingsadvies.)

Schrijf over AI met een eigen stem en oog voor de lezer.

AI Report helpt mensen begrijpen wat er verandert door AI en wat ze er zelf mee kunnen. Dat doen we met onze nieuwsbrief, podcast, masterclasses en gidsen. We zoeken een freelance nieuwsredacteur die heel goed kan schrijven, gevoel heeft voor taal en een eigen smaak meebrengt.

Je maakt van nieuws, bronnen en ideeën verhalen die mensen willen lezen. Je kiest een invalshoek, vindt de juiste woorden en weet wat je kunt weglaten. We zoeken iemand die daarin zelfverzekerde keuzes maakt en met een eigen stijl mede bepaalt hoe AI Report klinkt.

AI helpt je bij research en het maken van eerste versies. Maar de keuzes die een tekst echt goed maken, komen van jou.

Het AI-nieuws van AI Report verzorgen

Je wordt verantwoordelijk voor het AI-nieuws in onze nieuwsbrief. Je volgt de belangrijkste ontwikkelingen, zoekt onderwerpen grondig uit en maakt er verhalen van die onze lezers graag willen lezen.

Je vergelijkt verschillende bronnen, brengt context en voorbeelden samen en kiest een duidelijke invalshoek. Je maakt ingewikkelde onderwerpen begrijpelijk, zonder belangrijke nuances te verliezen. Daarbij gaat het niet alleen om wat er is gebeurd, maar vooral ook om waarom het relevant is en wat onze lezers ermee kunnen.

Je werkt nauw samen met Xiang Yu Yeung aan de nieuwsbrief. Met haar stem je de nieuwskeuze en invalshoeken af. Ook werk je met onze andere redacteuren en makers: hun kennis, ideeën en voorbeelden vertaal je naar journalistiek sterke verhalen in een herkenbare toon. Daarnaast help je met het schrijven en redigeren van mails rond onze lessen, gidsen en masterclasses.

AI gebruiken in je redactionele werk

We gebruiken AI volop bij ons werk en verwachten dat jij dat ook doet. Bijvoorbeeld om nieuws en bronnen te verzamelen, informatie te ordenen of een eerste versie te maken. Je denkt ook mee over hoe we hiermee onze redactionele processen kunnen verbeteren.

Tegelijkertijd blijf je kritisch. Je controleert feiten, citaten en bronnen, herkent fouten en herschrijft teksten waar nodig. Het eindresultaat moet inhoudelijk kloppen en prettig lezen.

Verhalen uitwerken voor social media

Vanuit dezelfde research werk je verhalen ook uit voor LinkedIn, Instagram of X. Je kijkt welke vorm het beste bij het kanaal past en werkt daarbij samen met onze socialmediaredacteur, editor en designer.

De nieuwsbrief blijft je belangrijkste verantwoordelijkheid. Socialcontent en eventuele webteksten plannen we daaromheen, afhankelijk van de beschikbare tijd. Samen bepalen we wat prioriteit heeft.

Ervaring met nieuwsbrieven, journalistiek, techredactie of wetenschapscommunicatie is mooi meegenomen. Dat geldt ook voor socialmediacontent en scripts voor podcasts of video. Maar we kijken vooral naar hoe je schrijft en welke keuzes je daarin maakt.

We willen vanaf het begin kunnen zien hoe je schrijft. Stuur daarom bij je sollicitatie minimaal twee voorbeelden van je eigen schrijfwerk mee. Dat mogen artikelen, nieuwsbriefteksten of LinkedIn-posts zijn. Vertel kort wat jouw bijdrage was.

Daarnaast ontvangen we graag een korte alinea over hoe je naar je eigen schrijverschap kijkt. Wat kenmerkt jouw stijl, welke keuzes maak je bewust en wat vind je belangrijk in een goede tekst?

Onze oprichters Alexander Klöpping en Ernst-Jan Pfauth beoordelen de schrijfvoorbeelden zelf. Op basis daarvan nodigen we een aantal kandidaten uit voor een volgende ronde, waarin we je vragen een schrijfopdracht voor onze nieuwsbrief te maken.

We willen daarin nadrukkelijk je eigen signatuur zien. Kies een invalshoek, maak bewuste stijlkeuzes en laat zien hoe jij van een onderwerp een goed verhaal maakt. We kijken ook naar je nieuwsselectie, bronnenonderzoek en de manier waarop je verschillende bronnen verwerkt. Licht kort toe waarom je het nieuws relevant vindt, hoe je AI hebt gebruikt en welke keuzes je zelf hebt gemaakt.

Stuur je schrijfvoorbeelden, een korte toelichting en je beschikbaarheid naar [email protected].

Bereik ruim 59.000 nieuwsbriefabonnees met interesse in AI. Sponsor onze nieuwsbrief of podcast. Laat je interesse weten.