Volgens vrijwel elke test is het met afstand het beste AI-model ter wereld. Maar de manier waarop Anthropic, de maker van Claude, het uitbracht, leverde net zo veel ophef op als bewondering. Voor je dagelijkse werk verandert er weinig, maar het tekent een nieuwe realiteit: een AI-bedrijf dat in stilte bepaalt wat je met zijn slimste model mág doen.

Anthropic lanceerde deze week Claude Fable 5, een voor het publiek "veilig gemaakte" versie van zijn krachtigste model dat het bedrijf intern Mythos noemt. Eerder schreven we al dat Mythos overheden zo veel zorgen baarde dat de EU er wekenlang over onderhandelde voor toegang. Fable 5 presteert beter dan alles wat er is, en dat verschil wordt groter naarmate een taak langer en ingewikkelder is. Tegelijk werd de release omgeven door voorwaarden die de AI-wereld in rep en roer brachten.

Een paar voorbeelden zeggen meer dan een rij testscores. Fable 5 speelde de game Pokémon helemaal uit door puur naar het scherm te kijken, zoals een mens dat doet, zonder dat het hulpmiddelen of hints kreeg gevoerd. Eerdere modellen hadden daar nog een ingewikkeld hulpsysteem voor nodig. 

Het model schreef ook muziek via programmacode, terwijl het nog nooit geluid had ‘gehoord’: het leidde puur uit de structuur van muziek af hoe een melodie moest lopen op een beat. 

En betaaldienst Stripe liet het in één dag een softwareklus klaren waar voorheen een heel team meer dan twee maanden mee bezig zou zijn.

Professionals die het mochten testen, waren onder de indruk. AI-onderzoeker Andrej Karpathy, een gewaardeerde stem in het vak die sinds kort bij Anthropic werkt, noemde Fable 5 een sprong ter grootte van een hele nieuwe ontwerpgeneratie. Je kunt het veel ambitieuzere opdrachten geven dan je gewend bent, schreef hij: het ‘snapt’ wat je bedoelt en gaat er vervolgens zelfstandig mee aan de slag. Vraag het om een uitleg, een overzicht of een programma op maat, en het levert.

Ook van buiten Anthropic klonk lof. Hoogleraar Ethan Mollick, auteur van ons boek Co-intelligentie, voerde het een ontwerpdocument van vijftien pagina's en zag het er negen uur lang zelfstandig aan doorwerken, met sterke resultaten. Dan Shipper van techpublicatie Every noemde Fable 5 zonder omwegen het beste programmeermodel ter wereld, en vergeleek het met een warp drive: het brengt je in uren waar je vroeger maanden over deed.

Eén nuance is belangrijk. Fable 5 is niet bedoeld om even snel een mailtje mee te schrijven. Het verbruikt veel rekenkracht, werkt traag en kost ongeveer twee keer zo veel als het vorige topmodel, Opus 4.8. Onafhankelijk ontwikkelaar Simon Willison vatte het bondig samen: traag, duur en tot bijna alles in staat. Dan Shipper verwoordde het treffend: het model inzetten voor licht werk is als een mier platslaan met een bazooka.

Maar onderschat de breedte niet. Anthropic positioneert het nadrukkelijk niet alleen voor programmeurs: testers prezen het ook voor financiële analyses, het doorspitten van juridische documenten, ingewikkeld rekenwerk in spreadsheets en het maken van presentaties en dashboards. De vuistregel is simpel: hoe groter en ingewikkelder de opdracht, hoe duidelijker je merkt waarom dit model anders is. Geef je het een eenvoudig klusje, dan zie je het verschil met je gewone Claude nauwelijks, en ben je met dat snellere, goedkopere model beter af. Geef je het een heel vraagstuk of project, dan kan het je urenlang zelfstandig vooruithelpen.

Een handige truc om de hoge kosten te temmen, dezelfde die we vaker tippen: begin een ingewikkelde opdracht met Fable 5, dat de moeilijke denkstappen en de opzet voor zijn rekening neemt, en stap daarna over op Opus 4.8 of een lichter model om het af te maken. Zo betaal je het toptarief alleen voor het deel waar het echt het verschil maakt.

Ook de beschikbaarheid kent haken en ogen. Fable 5 zit tot 22 juni in betaalde abonnementen (Pro, Max, Team en Enterprise) en is daarna alleen nog te gebruiken via apart aan te schaffen gebruikstegoed, omdat Anthropic de stormloop nauwelijks aankan. De limieten zijn na een paar dagen alweer opgehoogd, en het bedrijf wil het model later weer standaard in de abonnementen opnemen zodra er genoeg capaciteit is. Wil je het uitproberen, dan is de komende dagen, tot 22 juni, dus hét moment. Eén kleine geruststelling voor de privacy: je gegevens worden 30 dagen bewaard, maar niet gebruikt om nieuwe modellen te trainen.

En dan de voorwaarden die de meeste ophef veroorzaakten, en die direct teruggrijpen op ons hoofditem van dinsdag. Daarin schreven we over Anthropics waarschuwing voor recursieve zelfverbetering: AI die zijn eigen ontwikkeling versnelt. Fable 5 is het eerste model waarbij het bedrijf daar een concrete consequentie aan verbindt.

Om de ophef te snappen, is één onderscheid cruciaal. Anthropic bouwde twee soorten rem in. De eerste is zichtbaar: voor vragen over cyberveiligheid, biologie en chemie krijg je niet Fable maar het minder krachtige Opus 4.8 te spreken, en dat wordt netjes gemeld. Dat raakt minder dan vijf procent van de gesprekken.

De tweede is onzichtbaar, en daar zit de pijn. Voor verzoeken die gaan over het bouwen van geavanceerde AI maakt Anthropic het model bewust minder goed. Het weigert niet, het schakelt niet over op een ander model, het laat niets merken: het doet gewoon stilletjes minder hard zijn best. Volgens Anthropic raakt dit zo'n 0,03 procent van het verkeer. (Anders dan de zichtbare rem staat dit niet in de aankondiging zelf, maar verstopt in de bijbehorende 319 pagina’s tellende technische documentatie.)

Juist dat heimelijke schoot bij velen in het verkeerde keelgat. Een betaald product dat in het geheim minder presteert dan het kan, zonder het te zeggen: critici noemden het ronduit vijandig naar de gebruiker. AI-onderzoeker Nathan Lambert verweet Anthropic dat het de ladder achter zich optrekt, eerst ten koste van China, toen van openbare modellen, nu van open AI-onderzoek in het algemeen. Clement Delangue, oprichter van het opensource-AI-platform Hugging Face, noemde de concentratie van macht het grootste risico van AI. En waar Karpathy de release vierde, reageerde Jeremy Howard, een gerespecteerde AI-onderzoeker zonder band met Anthropic, juist scherp: dit is geen dag om te vieren, maar een donkere dag die een machtsstructuur voorgoed dreigt vast te zetten.

Daar kwam bij dat de voorzichtig afgestelde filters geregeld onschuldige vragen blokkeerden. Gebruikers meldden dat het model zelfs "wat doet het hart?" niet wilde beantwoorden, omdat het de vraag aanzag voor een biologisch risico.

Anthropic verdedigt de aanpak vanuit precies die zorg over zelfverbetering. Het wil de meest roekeloze partijen geen kant-en-klaar gereedschap geven om geavanceerde AI te versnellen, en Claude gebruiken om concurrerende modellen te bouwen was sowieso al verboden in de voorwaarden. Het getroffen stukje is volgens het bedrijf piepklein (0,03 procent van het verkeer, minder dan een tiende procent van de organisaties) en raakt gewoon programmeer- en kantoorwerk niet. En dezelfde kracht levert onmiskenbaar goeds op: met het zustermodel Mythos 5 versnelde Anthropic naar eigen zeggen onderdelen van medicijnontwerp ongeveer tien keer, en bedacht het model nieuwe, bruikbare wetenschappelijke hypotheses.

Wat dit voor jou betekent, hangt af van wat je doet. Staan vooral lichte, dagelijkse taken op je agenda, dan is je huidige Claude-versie waarschijnlijk handiger, sneller en goedkoper, en verandert er weinig. Maar werk je aan grote, complexe vraagstukken (een diepgaande analyse, een veelomvattend rapport, een project dat normaal weken kost), dan is er een werktuig bijgekomen dat je echt verder kan brengen. Zeker de moeite van het uitproberen waard, juist nu het tijdelijk in de abonnementen zit. En de discussie over de stille rem raakt gewoon kantoor- en analysewerk niet.

Toch is dit een veelzeggend moment. Het is de ‘pauze’ uit ons verhaal van dinsdag, maar dan in concrete vorm. Niet "we pauzeren AI", maar "wij bepalen wat je met onze krachtigste AI mag bouwen, en dat handhaven we in stilte". Of je dat nu verstandig vindt of verontrustend, het is een nieuw soort macht.

Misschien is de eerlijkste observatie wel die van analist Citrini, die opmerkte dat gewone mensen nauwelijks meer kunnen beoordelen of een nieuw model echt beter is. Hij vond Fable 5 zelf niet schokkend veel beter, terwijl elke uitzonderlijk slimme techneut die hij kent riep dat de toekomst sneller kwam dan gedacht. Misschien is dat wel het echte teken van deze fase: de modellen worden zo goed dat de grootste sprongen zich afspelen op een niveau dat de meesten van ons niet meer kunnen waarnemen.

Apple beloofde het twee jaar geleden al, stelde het keer op keer uit, maar deze week was het zover: Siri, de spraakassistent op je iPhone, krijgt een grondige opknapbeurt. Eén teleurstelling vooraf voor Nederlandse lezers, want juist op de iPhone laat die nieuwe Siri hier nog even op zich wachten.

Op zijn jaarlijkse ontwikkelaarsconferentie WWDC presenteerde Apple afgelopen maandag Siri AI, een volledig vernieuwde versie van zijn assistent die eindelijk de slimme assistent moet worden die chatbots als ChatGPT al een tijd zijn. Het is Apples belangrijkste poging om zijn achterstand op de AI-wereld in te halen.

Wat kun je ermee? Je voert er een echt gesprek mee, over en weer, in plaats van losse commando's te geven. Siri begrijpt nu de context van jouw data: vraag naar het adres dat een vriendin je weken geleden appte, en hij vist het uit je berichten, ook al heb je het nooit opgeslagen. Hij kan meekijken met wat er op je scherm staat en daar vragen over beantwoorden, zoekt dwars door je apps heen (mail, foto's, berichten) en haalt actuele informatie van het web. Er komt ook een losse Siri-app waarin je oude gesprekken terugvindt.

Maar hier wringt het voor Nederland. Op de iPhone, de iPad en de Apple Watch komt de nieuwe Siri voorlopig niet naar de EU: Apple en de Europese Commissie zijn het oneens over de vraag of de assistent voldoet aan de Digital Markets Act. Alleen Mac- en Vision Pro-gebruikers (Apples computerbril) krijgen hem hier wel. De bredere AI-functies van Apple, die wél Nederlands ondersteunen, verschijnen deze herfst; de vernieuwde Siri komt later dit jaar eerst in het Engels, in een testversie.

Opvallend is hoe Apple zich afzet tegen de concurrentie. Waar bedrijven als OpenAI en Google vol inzetten op agents (AI die zelfstandig taken uitvoert), houdt Apple het bewust praktischer en alledaagser. Softwarebaas Craig Federighi haalde uit naar concurrenten die volgens hem "AI om de AI" najagen zonder oog voor de gebruiker. Tegelijk leunt Apple zelf op die concurrenten: een deel van zijn modellen draait op Googles AI-model Gemini, de zwaarste op chips van NVIDIA. Privacy blijft het verkoopargument, want veel rekenwerk gebeurt op je toestel zelf.

Analisten reageerden in ieder geval lauw (geen aardverschuiving, maar genoeg om Siri eindelijk geloofwaardig te maken) en ook beleggers waren niet onder de indruk: het aandeel zakte tijdens de presentatie.