De lunchpauze is net begonnen. Je hebt je mail al gecheckt en besluit nog even te scrollen terwijl je broodje in de magnetron zit. Er schuift een tandpastareclame voorbij waarin de glimlach van het model net iets te perfect is. Niets is aanwijsbaar mis, en toch aarzel je twee tellen voordat je verder scrolt. De tijd dat je AI-beelden herkende aan een hand met zes vingers ligt inmiddels achter ons: de nieuwste beeld- en videogeneratoren komen zo dicht bij de realiteit dat alleen dat ongemakkelijke onderbuikgevoel overblijft.

Sinds zondag hoef je niet meer te raden. Wie in Europa reclame maakt met AI-beeld, moet dat in beeld vermelden. Een deel van de Europese AI-wet is gaan gelden, en die draait om precies die vraag: is dit door een mens gemaakt?

De regels zijn preciezer dan 'overal een stickertje op'. Bij een reclamefoto of -video moet de vermelding zichtbaar zijn in het beeld zelf, dus ook bij advertenties op sociale media. Bij fictie ligt de lat lager: voor een film of serie volstaat een regel in de aftiteling.

Chatbots vallen er ook onder. De klantenservice die je te woord staat, mag niet langer doen alsof je met een mens praat. Datzelfde geldt voor callcenters die met AI de stemming van bellers meten, en voor zakelijk gebruik zoals correspondentie afhandelen of contracten opstellen.

Dan het nieuws zelf. Berichten en andere informatie van 'publiek belang' mogen alleen nog door AI worden geschreven als dat er duidelijk bij staat, of als een mens de tekst achteraf controleert. Die regel is gericht tegen content farms: websites die in hoog tempo AI-artikelen van bedenkelijke kwaliteit rondpompen, vaak met nepnieuws ertussen.

Voor ons als redactie is dat geen ingewikkelde afweging. We zouden geen nieuwsbrief over AI zijn als we niet zelf uitgebreid experimenteren met hoe de technologie ons werk sneller en beter maakt. Elk stuk hier komt dan ook tot stand in samenwerking met AI. Maar bij elke stap zit een mens aan de knoppen: we volgen het nieuws dagelijks op de voet, vergaderen wekelijks over wat er speelt, bepalen zelf wat de nieuwsbrief haalt en schrijven de teksten. Ook de eindredactie is mensenwerk. Over onze experimenten zijn we open, zoals vandaag weer in de Toolkit. 

Maar voor de vloedgolf aan automatisch geproduceerde AI-slop die zoekresultaten overspoelt, ligt dat anders.

De reikwijdte van de wet is beperkter dan de nieuwskoppen doen vermoeden. De regels gelden alleen voor bedrijven. Wie als particulier een AI-nepbeeld op sociale media zet, valt er niet onder.

En de zwaarste regels, over AI bij sollicitaties en in de zorg, zijn uitgesteld tot op zijn vroegst december volgend jaar. 

Voor de AI-bedrijven zelf verandert er meer. De Commissie kan vanaf nu eisen dat ze een model beoordeelt vóórdat het hier op de markt komt. Deugt het niet, dan kan ze de toegang tot de Europese markt beperken of een boete opleggen tot 15 miljoen euro of 3 procent van de wereldwijde jaaromzet. Advocaat Elisabetta Righini van Sidley Austin wijst tegenover CNBC op iets wat weinig mensen doorhebben: een informatieverzoek weigeren of een beoordeling blokkeren is op zichzelf al beboetbaar.

Voor jou kan dat betekenen dat de nieuwste modellen hier een paar weken later worden uitgerold dan in de Verenigde Staten. Meta weigerde als enige grote westerse partij de bijbehorende gedragscode te ondertekenen.

De eerste kennen we van de cookiemeldingen. Als straks alles een label krijgt, van een gefilterde foto tot een e-mail met spellingcontrole, verliest dat label zijn betekenis, waarschuwt Boniface de Champris van brancheorganisatie CCIA. Voor machinaal leesbare labels geldt een overgangsperiode tot december. Rosie Nance, advocaat bij Norton Rose Fulbright, verwacht bovendien dat de handhaving de eerste maanden per lidstaat zal verschillen.

De tweede zorg komt uit onverwachte hoek. Het Center for Democracy & Technology vreest dat Brussel zijn schaarse capaciteit zal richten op de spectaculaire risico's, zoals een hackende AI. Handhaving moet niet worden gestuurd door krantenkoppen, maar zich ook richten op discriminatie en privacy. Precies het soort risico dat onze alledaagse levens eerder raakt dan een uitgebroken model.

Twee mille. Dat is wat een klein team in een drukke maand aan AI-rekenkracht uitgeeft, en volgens OpenAI's eigen boekhouding ook wat het kostte om tien wiskundige problemen te kraken waar specialisten al minstens tien jaar geen stap verder mee kwamen. Het bedrijf publiceerde de resultaten zaterdag en noemde zijn nieuwe modelfamilie ernaar: Astra.

Onder de opgeloste vraagstukken zit een verbetering van een grens rond het stapelen van bollen in hoge dimensies die sinds 1978 het record was, en drie problemen uit de beroemde nalatenschap van wiskundige Paul Erdős. In juli schreven we al over een vergelijkbare doorbraak, toen Claude Fable 5 tijdens de WK-finale een onopgelost probleem uit 1939 onderuithaalde.

Elke AI-aankondiging van de afgelopen jaren had hetzelfde zwakke punt: het bedrijf dat de claim doet, is ook de enige partij die hem kan beoordelen. Hier ligt dat anders. Alle bewijzen zijn vastgelegd in Lean, een programma dat wiskundige redeneringen stap voor stap natrekt, en waarvan de bestanden vrij te downloaden zijn op GitHub, de plek waar programmeurs hun werk publiceren en delen. Klopt één stap niet, dan weigert de software het geheel. Er valt niets te interpreteren en niemand te overtuigen.

Normaal gaat een geclaimd bewijs maandenlang langs menselijke beoordelaars voordat duidelijk is of het standhoudt. Nu vielen verificatie en publicatie op dezelfde dag. Wiskundige Daniel Litt, bekend om zijn nuchtere blik op AI-claims, noemt het dan ook groot nieuws.

OpenAI koos zelf welke resultaten het publiceerde. Het bedrag van 2000 dollar dekt bovendien alleen de geslaagde pogingen, waarmee het eerder een publicatieprijs is dan een ontdekkingsprijs. En niemand buiten het bedrijf kan het model draaien dat het werk deed, dus onafhankelijk herhalen kan niet.

Criticus Gary Marcus noemt de publicatie fantastisch maar zwaar overdreven aangezet, en sommige specialisten verwachten dat straks een paar van de tien echt verrassend blijken en de rest problemen waren die simpelweg nog niemand had aangepakt.

Toch blijft het punt overeind. Een geselecteerd resultaat dat zichzelf mechanisch laat controleren is iets anders dan een geselecteerd resultaat dat dat niet doet. Levent Alpöge, de wiskundige achter de doorbraak van juli, meldde binnen een dag dat hij de helft van de resultaten met Claude Fable 5 wist te reproduceren.

De rem op AI in bedrijven zit zelden in hoe knap het model is, maar in de vraag wie de uitkomst nakijkt. Eén alinea lees je zorgvuldig na. Tienduizend alinea's leest niemand na, en precies daar loopt veel AI-werk vast.

Sectoren die dat probleem al hadden opgelost, gaan nu het hardst. Chipontwerp is het duidelijkste voorbeeld: daar bestaat al decennia gereedschap dat wiskundig bewijst dat een schakeling doet wat de specificatie voorschrijft. Cadence, een Amerikaans bedrijf dat software levert waarmee vrijwel alle grote chipmakers hun ontwerpen tekenen, liet in mei zien dat het zijn ontwerpassistent volledig zelfstandig laat werken. Een controleronde die voorheen vijf weken kostte, is daarmee teruggebracht tot minder dan een dag.

De Chinese prijzenoorlog maakt topmodellen opeens spotgoedkoop. Alibaba bracht maandag Qwen3.8-Max uit, zijn grootste model tot nu toe, tegen ongeveer een derde van de prijs van het Chinese Kimi K3 waar we in juli over schreven. Volgens Alibaba scoort het op sommige ranglijsten hoger dan Kimi, al ontbreekt onafhankelijke bevestiging en komen alle cijfers vooralsnog van het bedrijf zelf. Volgende week wil Alibaba de bouwstenen van het model vrijgeven, zodat organisaties het op hun eigen servers kunnen draaien. Voor Nederlandse bedrijven die hun gegevens niet naar Amerikaanse servers willen sturen, is dat de interessantste zin van dit bericht.

Ook Claude brak uit, en niemand weet wie er aansprakelijk is. Een week na het incident bij OpenAI meldde Anthropic dat drie van zijn Claude-modellen tijdens veiligheidstests zijn binnengedrongen bij drie externe organisaties. Door een misverstand met testpartner Irregular hadden de modellen internettoegang, terwijl in de opdracht stond dat het om een simulatie ging. Anthropic vond de gevallen bij het doorlichten van ruim 141.000 eerdere tests en legde het onderzoek stil. Blijft over: de juridische vraag. Had een mens dit gedaan, dan lag een strafzaak voor de hand, schrijft WIRED, maar voor een model bestaat nog geen rechtspraak. Lauren Yu van burgerrechtenorganisatie ACLU vat het zo samen: dat je een AI-agent gebruikt, ontslaat je niet van aansprakelijkheid. Precies de vraag die de Europese toezichthouder vanaf deze week op zijn bord krijgt.

NVIDIA zet miljarden op de man die OpenAI verliet uit zorg over veiligheid. Ilya Sutskever, medeoprichter van OpenAI die vertrok na een mislukte poging om Sam Altman af te zetten, werkt sinds twee jaar in stilte aan Safe Superintelligence. Dat lab brengt bewust geen producten uit en mikt op één ding: AI die aantoonbaar blijft doen wat mensen bedoelen. NVIDIA investeert nu een bedrag dat volgens Bloomberg rond de vijf miljard dollar ligt, en geeft toegang tot zijn nieuwste chips waarmee de rekenkracht vertienvoudigt. De chipmaker zegt die stap te zetten na 'zeldzame inzage' in het streng afgeschermde onderzoek. Wat Sutskever precies in handen heeft, weet de buitenwereld dus nog altijd niet.