De beste AI-modellen kwamen tot nu toe altijd uit Amerika, en daar hing een stevig prijskaartje aan. Die vanzelfsprekendheid komt deze week op losse schroeven te staan. Het Chinese AI-lab Moonshot bracht Kimi K3 uit: een model dat op sommige taken de toppers van Anthropic en OpenAI evenaart of zelfs verslaat, voor ongeveer de helft van de prijs. En het opvallendste: Moonshot belooft de bouwstenen van het model uiterlijk 27 juli openbaar te maken, zodat iedereen ermee aan de slag kan.

De vraag die de sector nu bezighoudt: hoe lang blijven de Amerikaanse labs nog vooroplopen?

Kimi K3 is het nieuwe vlaggenschip van Moonshot AI, een Chinees lab dat je misschien kent van de eerdere Kimi-chatbots. Het model kan tekst en beelden verwerken, heeft een enorm werkgeheugen (het kan zo'n 1 miljoen tokens in één keer 'onthouden') en is gebouwd voor lange, zelfstandige klussen: denk aan urenlang doorwerken aan een spreadsheet, een onderzoeksrapport of een website.

Volgens onderzoeksbureau Artificial Analysis, dat AI-modellen onafhankelijk doormeet, zit K3 qua algemene slimheid net onder Claude Fable 5 en GPT-5.6 Sol, de huidige nummers één en twee. Maar op specifieke terreinen gaat het model ze voorbij: bij het bouwen van websites staat K3 nu bovenaan de ranglijsten, en ook bij spreadsheetwerk en online onderzoek scoort het volgens Moonshot beter dan de Amerikaanse concurrentie. Bij een demonstratie werkte het model 48 uur onafgebroken zelfstandig aan het ontwerpen van een chip.

De prijs maakt het verhaal compleet: via de API (een koppeling waarmee ontwikkelaars AI-modellen inbouwen in hun eigen software) kost K3 ongeveer de helft van GPT-5.6 Sol. En zodra de modelparameters openbaar zijn, kan in principe elke partij het model zelf draaien en aanbieden, wat de prijzen verder drukt.

Twee dagen na K3 kwam Alibaba met een voorproefje van Qwen3.8 Max, dat volgens het bedrijf zelf alleen Fable 5 voor zich moet dulden. Ook dat model wordt binnenkort openbaar gemaakt. Onafhankelijke cijfers zijn er nog niet, dus die claim moet je met een korreltje zout nemen. Maar het patroon is duidelijk: Kimi, Qwen, GLM en DeepSeek duwen elkaar in een moordend tempo vooruit, en ze geven hun modellen weg.

Dat is geen toeval maar beleid. De Chinese president Xi Jinping riep afgelopen vrijdag op de World Artificial Intelligence Conference in Shanghai expliciet op tot meer open source, openheid, samenwerking en kennisdeling. AI-onderzoeker Nathan Lambert vermoedt zelfs een koerswijziging van bovenaf, aangezien Alibaba zijn beste modellen tot nu toe juist gesloten hield. Waar Amerikaanse labs hun kroonjuwelen achter slot en grendel houden, maakt China openheid tot nationaal wapen.

De timing kon voor de Amerikaanse labs niet beroerder. Claude Fable 5 werd na de lancering wekenlang geplaagd door capaciteitsproblemen; Anthropic (de maker van Claude) maakte deze week na drie keer uitstellen eindelijk duidelijk waar gebruikers aan toe zijn. Fable blijft beschikbaar in de duurdere abonnementen, maar met de helft van de normale gebruikslimieten. Wie een goedkoper abonnement heeft, krijgt eenmalig 100 dollar tegoed en betaalt daarna per gebruik. 

Ondertussen wordt in Washington hardop gemopperd. David Sacks, de voormalig AI-gezant van het Witte Huis, noemde het zorgwekkend dat voor het eerst een Chinees model bovenaan een grote ranglijst staat. Zijn punt: terwijl Amerikaanse topmodellen worden vertraagd door overheidsbemoeienis (Fable werd tijdelijk offline gehaald, GPT-5.6 verscheen gefaseerd op verzoek van het Witte Huis, zoals we dinsdag schreven), kunnen Chinese labs ongehinderd doorrazen.

Er klinkt ook een beschuldiging: Anthropic stelt dat Moonshot zijn modellen heeft 'gedistilleerd', oftewel getraind op de antwoorden van Claude. Moonshot heeft daar niet op gereageerd, en of het klopt valt van buitenaf niet vast te stellen.

Niet iedereen gelooft in het drama. Professor Ethan Mollick, die je kent van ons boek Co-intelligentie, waarschuwt dat er te veel conclusies worden getrokken uit verzadigde ranglijsten: “Kimi is een heel goed model, maar dit is geen DeepSeek-moment. Het zit ongeveer waar je het op de curve zou verwachten.” Websiteranglijsten winnen is bovendien relatief makkelijk te trainen, stelt hij, en zegt weinig over prestaties op écht moeilijke problemen.

Ook zit er een addertje onder het gras in de prijsvergelijking: K3 gebruikt voor dezelfde taak ongeveer twee keer zoveel tokens (de stukjes tekst waar een AI-model mee rekent) als GPT-5.6 Sol. Per losse klus zijn beide modellen daardoor ongeveer even duur. En vergeet niet: wat de Amerikaanse labs intern al klaar hebben liggen, weten we niet. Fable 5 bestond maandenlang voordat het publiek er iets van zag.

Toch verschuift er iets wezenlijks. Dario Amodei, de topman van Anthropic, schatte de Chinese achterstand eerder op zes tot twaalf maanden. Na deze week oogt dat eerder als één releasecyclus. En commentatoren wijzen op een reëel risico: als Amerikaanse bedrijven massaal overstappen op goedkope Chinese modellen die geoptimaliseerd worden voor Chinese chips, ontstaat een strategische afhankelijkheid die verder reikt dan software alleen.

Kimi K3 is nu al te gebruiken via kimi.com, ook in Nederland, al pauzeerde Moonshot dit weekend tijdelijk nieuwe abonnementen omdat de servers de vraag niet aankonden. Voor de meeste lezers is de directe les vooral dit: de concurrentie van onderaf dwingt de hele markt tot lagere prijzen en snellere releases. De AI-tools die je dagelijks gebruikt, worden daar beter en goedkoper van, wie de race ook wint.

De grotere vraag, waar we de komende maanden vaker op terug zullen komen: kan een handjevol Amerikaanse labs zijn voorsprong verzilveren als het op één na beste model gratis te downloaden is? 2025 was het jaar waarin Amerika wegliep. 2026 wordt het jaar waarin China aanhaakt.