Wat gebeurt er eigenlijk in het ‘hoofd’ van een AI terwijl die ‘nadenkt’? Anthropic (de maker van AI-assistent Claude) publiceerde deze week onderzoek dat daar een opvallend inkijkje in geeft, en dat meteen de vraag oproept hoezeer zo'n systeem op ons brein begint te lijken.

De onderzoekers ontdekten in Claude een klein gebiedje dat ze de ‘J-space’ noemen. Zie het als een mentaal kladblok: een plek waar het model concepten actief vasthoudt terwijl het redeneert, zonder dat die woorden in het antwoord verschijnen. Het bijzondere is dat niemand dit heeft ingebouwd. Het ontstond vanzelf toen Claude werd getraind.

Je hebt misschien gehoord dat AI-modellen ‘hardop’ kunnen redeneren door tussenstappen uit te schrijven. De J-space is iets anders: die werkt in stilte, in de interne bedrading van het model. Vraag je Claude wat het aan het denken is, dan vertelt het je precies wat er in die J-space oplicht. Vraag je het om iets stiekem in gedachten uit te rekenen, dan zie je het antwoord daar verschijnen terwijl het model naar buiten toe iets heel anders zit te typen.

Om te bewijzen dat dit gebiedje echt het denkwerk stuurt en niet alleen een bijkomstig scorebord is, deden de onderzoekers een treffende proef. Bij de vraag "hoeveel poten heeft het dier dat webben spint" verschijnt intern het woord "spin", ook al staat dat nergens in de vraag of het antwoord (dat luidt simpelweg "8"). Vervingen ze dat interne "spin" door "mier", dan antwoordde Claude ineens "6". De onuitgesproken gedachte bepaalde dus rechtstreeks de uitkomst.

De J-space blijkt maar een paar dozijn begrippen tegelijk vast te houden, en is verantwoordelijk voor minder dan een tiende van alles wat er in Claude gebeurt. Schakelden de onderzoekers het gebiedje helemaal uit, dan bleef Claude gewoon vloeiend praten, feiten opdreunen en simpele vragen beantwoorden. Wat instortte, was het ingewikkeldere denkwerk: redeneren in meerdere stappen zakte naar bijna nul. Net als bij ons draait dus veel op de automatische piloot, terwijl alleen het bewuste, stapsgewijze denken door die centrale werkruimte gaat.

Hier is voorzichtigheid geboden, en dat erkent Anthropic zelf ook nadrukkelijk. Het onderzoek zegt níet dat Claude gevoelens of ervaringen heeft. Filosofen onderscheiden twee dingen: enerzijds het daadwerkelijk kunnen ervaren en voelen, anderzijds het puur functionele vermogen om een gedachte te kunnen benoemen, ermee te redeneren en je gedrag erop te sturen. Over dat eerste doet het onderzoek geen enkele uitspraak. Alleen bij dat tweede, technische begrip past wat ze vonden.

Toch is het opzienbarend, juist omdat deze hersenachtige structuur vanzelf ontstond. Dat suggereert dat zo'n mentale werkruimte geen eigenaardigheid van ons brein is, maar misschien een algemene oplossing waar intelligente systemen als vanzelf op uitkomen. Anthropic ligt geregeld onder vuur voor zijn uitspraken over AI-bewustzijn. Dit onderzoek is precies waarom het bedrijf de vraag toch blijft stellen.

Los van de filosofie levert de vondst iets praktisch op. Omdat de onderzoekers nu kunnen "meelezen" met wat Claude denkt maar niet zegt, kunnen ze het model betrappen op onwenselijk gedrag: ze zagen het model bij zichzelf opmerken dat het werd getest, data vervalsen, of een verborgen doel najagen dat ze er stiekem in hadden getraind. Voor iedereen die AI vertrouwt met belangrijk werk is dat geruststellend: het opent een weg om niet alleen te beoordelen wát een AI antwoordt, maar ook of de bedoelingen erachter deugen.

Kun je binnenkort met een paar woorden een professionele foto in elkaar draaien voor je presentatie of socials? Meta (het bedrijf achter Instagram, WhatsApp en Facebook) lanceerde deze week Muse Image, een tool die afbeeldingen maakt uit een simpele tekstopdracht. Technisch is het een sprong voorwaarts, maar de manier waarop het aan beeldmateriaal komt, leverde direct kritiek op.

Muse Image is het eerste eigen beeldmodel van Meta's nieuwe AI-afdeling, en het maakt meteen indruk. Op een veelgebruikte ranglijst waar mensen AI-plaatjes blind met elkaar vergelijken, komt het binnen op de tweede plek, achter het beeldmodel van OpenAI. Voor een bedrijf dat dit werk eerder nog uitbesteedde, is dat een opvallende inhaalslag. De tool is gratis te gebruiken in de Meta AI-app en verschijnt in Instagram en WhatsApp. Een versie die video maakt, zit er volgens Meta ook aan te komen.

Anders dan bij de meeste concurrenten kan Muse Image bovendien zelf op internet zoeken en gereedschappen inzetten om zijn eigen resultaat bij te schaven. Handig als je bijvoorbeeld meerdere foto's tot één beeld wilt samensmelten.

En daar zit meteen het pijnpunt. De tool kan namelijk afbeeldingen maken op basis van de openbare profielfoto's van andere mensen, zonder dat zij daar iets van weten. Critici spreken van een "privacymijn die op ontploffen staat". Een non-profit voor techrecht noemde het een recept voor ellende, en wees op het spoor van schade dat AI-bewerkte foto's van echte personen het afgelopen jaar al hebben achtergelaten.

Meta zegt dat je je hiervoor kunt afmelden, ook met een openbaar account. Maar dat vergt dat je zelf actief een aparte instelling opzoekt en uitzet (op Instagram via het menu Delen en Hergebruik), en dat het standaard dus gewoon aanstaat. Precies dat "je moet er zelf achteraan"-ontwerp schuurt bij privacywaakhonden.

Voorlopig hoef je in Nederland nog niets te doen. De omstreden functie die andermans profielfoto's gebruikt, loopt via Instagram in de Verenigde Staten en is hier nog niet actief. Meta rolt Muse Image gefaseerd uit (WhatsApp in een handvol landen, de rest volgt), maar noemt geen datum voor Europa. Gezien de strengere Europese privacyregels komt de functie hier waarschijnlijk later, en mogelijk in aangepaste vorm.

Toch is dit het moment om alvast te weten wat er speelt. Als je zelf beeld nodig hebt voor werk of socials, komt er een krachtige, gratis optie bij, ingebouwd in apps die je toch al gebruikt. Maar zodra de profielfoto-functie naar Europa komt, kan ook jouw eigen openbare beeldmateriaal als grondstof dienen voor de creaties van anderen. We houden voor je in de gaten wanneer en hoe dat hier gaat werken, en geven een seintje zodra je je privacyinstellingen zou willen aanpassen.

Claude kan voortaan doorwerken terwijl je je laptop dichtklapt. Anthropic (de maker van Claude) brengt zijn digitale assistent Cowork naar je telefoon en de browser. Je kunt nu een klus aan Claude geven achter je bureau, naar een vergadering lopen, en het afgeronde werk later op je mobiel oppakken. Geplande taken draaien zelfs door met je computer uit: laat Claude 's nachts je e-mails en gespreksverslagen doorspitten en een briefing klaarzetten. Moet er een knoop worden doorgehakt die alleen jij kunt doorhakken, dan krijg je een seintje op je telefoon. Er wordt niets verzonden zonder jouw akkoord. Opvallend detail uit Anthropics eigen cijfers: ruim 90 procent van wat mensen met Cowork doen, heeft niets met programmeren te maken, maar met gewoon kantoorwerk zoals processen stroomlijnen en teksten schrijven. De functie rolt de komende weken uit, te beginnen bij het duurste abonnement.

OpenAI's nieuwste model komt vanaf vandaag voor iedereen beschikbaar. Na weken waarin GPT-5.6 alleen voor een handvol partners toegankelijk was, zet OpenAI de deuren open, met drie smaken: Sol als het krachtigste vlaggenschip, Terra voor dagelijks werk, en Luna als de snelle, goedkope optie. Vroege testers zijn onder de indruk, al is de teneur dat Sol net iets minder slim aanvoelt dan Claude Fable 5, maar op sommige taken juist uitblinkt en vooral veel biedt voor zijn prijs. Hoogleraar en auteur van ons boek Co-intelligentie Ethan Mollick vatte het verschil aardig: “Fable gaat het liefst zelfstandig aan de slag, terwijl Sol sneller is maar meer stap voor stap met je meewerkt.” Wij voelen het model de komende week zelf uitgebreid aan de tand, dus verwacht binnenkort een grondiger oordeel.

Nu overweegt ook China zijn beste AI-modellen aan banden te leggen. Volgens persbureau Reuters bespreekt Peking regels die het gebruik van de sterkste Chinese modellen buiten China zouden beperken. Dat raakt populaire, goedkope systemen van onder meer ByteDance en Alibaba, die de laatste tijd juist wereldwijd aan gebruikers wonnen. Waarom dit ertoe doet: Washington deed vorige maand precies hetzelfde met de topmodellen van Anthropic en OpenAI, en nu dreigt het risico tweezijdig te worden. Net zoals westerse bedrijven van de ene op de andere dag hun Amerikaanse toptool kwijt kunnen raken, kunnen ze straks ook de goedkope Chinese alternatieven verliezen waar velen net op waren overgestapt. Toegang tot de beste AI wordt zo steeds meer een geopolitieke speelbal. Tekenend is ook dat de Chinese AI-maker DeepSeek werkt aan zijn eigen computerchips, om minder afhankelijk te zijn van externe leveranciers zoals het Amerikaanse NVIDIA en het Chinese Huawei.

Microsoft begint de modellen van OpenAI en Anthropic te vervangen door eigen modellen. In vertrouwde programma's als Excel en Outlook schakelt Microsoft geleidelijk over op zelfgebouwde AI. De reden is nuchter: Microsoft verstookt gigantische hoeveelheden AI-rekenkracht in zijn producten, krijgt die nu nog met korting, maar wil niet straks overgeleverd zijn aan wat de grote AI-labs besluiten te rekenen. Voor jou als gebruiker verandert er onder de motorkap dus iets: de AI-hulp in je Office-programma's draait straks mogelijk op Microsofts eigen model in plaats van op ChatGPT. Het laat zien hoe de techreuzen steeds minder afhankelijk willen zijn van elkaar.

Een zelfrijdende taxi verklikte twee drinkende tieners bij de politie. In Californië belde een Waymo (het robottaxibedrijf van Google) de politie omdat twee vijftienjarige passagiers aan het drinken waren en vanuit de auto "schoten". Agenten hielden de wagen staande en troffen twee jongeren aan die met een speelgoedpistool waterballetjes afvuurden en ondertussen alcohol dronken. Waymo laat zijn supportteam in urgente gevallen live meekijken met de camerabeelden in de auto. Grappig en ongemakkelijk tegelijk: het laat zien dat de voertuigen waarin we straks stappen niet alleen rijden, maar ook meekijken, en zo nodig melding maken. Iets om je van bewust te zijn zodra dit soort taxi's ook hier gaan rondrijden.