Dinsdagavond zette Anthropic, de maker van AI-assistent Claude, een nieuw topmodel online: Claude Fable 5.1. Het is op dit moment het beste AI-model ter wereld. Slimmer dan zijn voorganger, schrijft in gewone mensentaal, en vanaf nu wereldwijd beschikbaar, ook in Nederland. De grootste belofte zit in het prijskaartje: naar schatting een kwart goedkoper, zegt Anthropic. Wij zochten uit in hoeverre dat klopt, en of het model iets voor jou is.

Toen Fable 5 in juni verscheen, voelden we op de redactie dat er iets wezenlijks was verschoven. Het was het eerste model dat urenlang zelfstandig aan een taak kon werken en er met een bruikbaar resultaat uit kwam. Wij noemden het toen het begin van een nieuwe generatie AI.

Maar het was ook traag, duur en omslachtig. Every, de Amerikaanse techsite die nieuwe modellen een week lang test voordat ze verschijnen, vergeleek Fable 5 met een warp drive: enorm krachtig, maar alleen geschikt voor de zwaarste gebruikers. Fable 5.1 is echter de versie voor iedereen. Het doet hetzelfde werk, maar antwoordt sneller, legt in gewone taal uit wat het doet en past zijn koers aan als je het corrigeert. 

Je kunt werk echt uit handen geven. Geef Fable 5.1 een klus die je normaal een middag kost, bijvoorbeeld een presentatie bouwen uit een rapport van vijftig pagina's, en kom een uur later terug. Every schrijft dat dit voor de meeste kantoormedewerkers de eerste kennismaking wordt met AI die echt zelfstandig werkt.

Hebbia, een bedrijf dat AI-software voor banken bouwt en het model vooraf mocht testen, noemt de PowerPoint-presentaties van Fable 5.1 de beste van alle modellen die het ooit testte. Een leverancierscitaat, maar het strookt met wat wij zien.

Het schrijft begrijpelijker. Every vindt dat de teksten van Fable 5.1 een leesniveau lager liggen dan die van Fable 5, en twee niveaus lager dan die van GPT-5.6 Sol van OpenAI. Dan Shipper, topman van Every, meldde zijn team als eerste: "Ik snap eindelijk wat het zegt."

En het weigert minder vaak onnodig. Anthropic zegt dat de filters voor medische en biologische vragen 85 procent minder vaak aanslaan bij onschuldige vragen. Wie een bloeduitslag wil laten uitleggen, krijgt dus vaker gewoon antwoord.

Onze Xiang bouwde met Fable 5 deze zomer haar eigen portfoliowebsite, zonder zelf een regel code te schrijven. Dinsdagavond zette ze Fable 5.1 op diezelfde site aan het werk.

"Ik had een lijstje nieuwe ideeën liggen dat ik nog niet had opgepakt. Fable 5.1 voerde ze in één keer uit, sneller dan Fable 5 en zonder dat ik hoefde bij te sturen. Wat me al bij Fable 5 opviel, geldt hier nog sterker: de Fable-modellen hebben smaak. Dat merk je bij een website, maar net zo goed bij een presentatie die er niet uit mag zien als een standaardtemplate."

Het internet stroomt intussen vol met demonstraties. Een greep uit de indrukwekkendste die we tegenkwamen:

Alex Albert van Anthropic gaf het model één foto van een bouwkavel. Het ontwierp een huis, rekende het door tot 3D-beelden en leverde een filmische rondleiding als video, alles via code. Een model dat dit uit één foto haalt, giet ook je kwartaalcijfers in een dashboard.

Het bedrijf BridgeMind liet het in één opdracht een racespel in de stijl van Mario Kart bouwen, met tegenstanders, rondetijden en een minikaart. 

En het eerste eeuwenoude raadsel is ook al gekraakt, ruim een dag na de release. Vals AI, een bedrijf dat AI-modellen test, liet Fable 5.1 los op een cijferreeks die de Schotse schrijver Thomas Urquhart in 1653 publiceerde en die sindsdien niemand had ontcijferd. De oplossing bleek volgens Vals bijna gênant simpel: elk getal verwees naar een woord in de tekst vlak ervoor, en de eerste letters van die woorden vormden een gebed voor koning Charles II. 

Fable 5.1 is vanaf dag één beschikbaar in Nederland en de rest van de EU, op Claude.ai, in de app, in Cowork en in Claude Code. Maar let op. Volgens Anthropics eigen helppagina's is Fable 5.1 op het goedkope Pro-abonnement niet standaard inbegrepen: het draait op losse gebruikstegoeden die je apart koopt. Op het duurdere Max-abonnement is het wel inbegrepen, en mag je tot de helft van je wekelijkse limiet aan Fable besteden. Gratis gebruikers krijgen helemaal geen toegang tot het model.

Verwarrend genoeg verschijnt het bij iedere betalende gebruiker in het keuzemenu, met het label ‘New’ erbij. Het staat er dus wel, maar niet iedereen mag ervan eten.

Kort antwoord: soms. De prijs per token is niet veranderd, en Fable blijft daarmee het duurste model op de markt. Wat wel veranderde: het hergebruiken van tekst die het model al eerder verwerkte, bijvoorbeeld een lang document waar je meerdere vragen over stelt, werd 75 procent goedkoper. Anthropic rekent dat om naar gemiddeld een kwart lagere kosten voor bedrijven die per token betalen, oplopend tot 45 procent bij zware zelfstandige taken.

Meetbureau Artificial Analysis, dat Anthropic hielp met de evaluatie vooraf, komt op het tegenovergestelde uit. Op de hoogste inspanningsstand kost een taak bij Fable 5.1 20 procent méér dan bij Fable 5, omdat het model 1,7 keer zoveel tekst produceert om tot zijn antwoord te komen. Wel scoort het de hoogste intelligentiescore die het bureau ooit mat, boven Opus 5 en GPT-5.6 Sol.

Techanalist Matthew Berman vat het zo samen in zijn videoreview: wat telt is de prijs per afgeronde taak, niet de prijs per token. Goedkoper per token dus, niet per se goedkoper per klus. Voor jou als abonnee maakt dit weinig uit; je betaalt een vast bedrag. Voor de IT-afdeling die Claude inbouwt in bedrijfssoftware wel.

Fable 5.1 is het eerste Claude-model met een onzichtbaar watermerk in zijn teksten, verplicht onder de Europese AI-wet sinds Anthropic in juli de gedragscode voor transparantie tekende. Je merkt er niets van, en het watermerk bevat geen informatie over jou of je gesprekken. Alleen toezichthouders, media en factcheckers krijgen voorlopig toegang tot het detectiesysteem. 

Het model doet graag te veel. Techpublicatie Every vroeg om 1000 woorden en kreeg er 1288. Het vroeg om acht tot twaalf citaten en kreeg er 43, waarvan er vijf niet in het bronmateriaal stonden. Op de hoogste inspanningsstand werkte het soms door terwijl de tester vroeg om te stoppen. Wie Fable 5.1 een tekst met citaten laat schrijven, moet die dus nalopen. Voor werk met harde grenzen, zoals een strikt woordenaantal, bleef Opus 5 in Every's tests betrouwbaarder.

Naast Fable 5.1 bestaat ook Claude Mythos 5.1: hetzelfde model met minder beperkingen, maar die is alleen toegankelijk voor gescreende Amerikaanse organisaties in cyberbeveiliging en biologisch onderzoek. 

In techkringen wordt september ook wel met een knipoog ‘techtember’ genoemd: na een zomer vol vakantie introduceren de grote labs hun nieuwe modellen. Anthropic is dit jaar als eerste, en niet toevallig. Het bedrijf had een rommelige zomer, met Fable 5 dat tijdelijk offline ging en gedoe over abonnementsprijzen. Deze release zet het lab weer vooraan.

Lang blijft het daar niet alleen staan. OpenAI publiceerde dezelfde dinsdag details over Astra, zijn aankomende model, en belooft "binnenkort" een release. 

Wat ons betreft is dit het model waarmee je deze maand begint als je één keer wilt ervaren wat zelfstandig werkende AI voor je kan doen. Hoe je het aanstuurt zodat het niet te veel doet en wel het goede, lees je in de Prompt Whisperer van vandaag.

Maak drie foto's van je woonkamer en je krijgt een 3D-versie terug waar je doorheen kunt lopen, vanuit elke hoek, ook de hoeken die je niet fotografeerde. Dat is Atlas, het nieuwe model van World Labs, het bedrijf van Fei-Fei Li. Beschikbaarheid: voorlopig alleen voor een select groepje partners; jij kunt je aanmelden voor vroege toegang. Waarom je er toch nu al van moet weten? Dit is volgens Li en een groeiend deel van de AI-wereld de volgende stap na de chatbot.

Trouwe lezers kennen haar. Li bouwde in 2006 ImageNet, de beelddatabase waarmee computers leerden kijken en die de moderne AI-revolutie in gang zette. Dat leverde haar de bijnaam ‘godmother van AI’ op. Twee jaar geleden begon ze World Labs, en wij schreven eerder over Marble, hun eerste product: droomachtige 3D-werelden die je uit een foto of een zin kon oproepen en waar je doorheen kon lopen. Indrukwekkend, maar niet meer dan een glimp.

Atlas is geen glimp meer.

Atlas is één model dat vier dingen doet die tot nu toe vier aparte modellen vereisten. Het maakt video's uit een of meer foto's, tot een minuut lang in hoge resolutie, waarbij jij de camera tot op de centimeter bestuurt. Het reconstrueert echte ruimtes uit een handjevol foto's: met één foto van een tuin verzint het de rest van het huis, met drie foto's klopt het hele perceel. Het simuleert hoe een ruimte verandert in de tijd, zodat je een scène gefilmd met drie telefoons vanuit elke onmogelijke hoek kunt bekijken, het bullet time-effect uit The Matrix, zonder de studio. En het genereert gewone beelden uit tekst.

Volgens World Labs verslaat Atlas op elk van die taken de modellen die er speciaal voor gebouwd zijn, inclusief videomodellen van Google en ByteDance. Dat is de claim van de maker; onafhankelijke tests zijn er nog niet.

Li legde het deze week in een interview met Bloomberg zo uit: "Kunnen woorden een brand blussen? Kunnen woorden een omelet bakken?" Taalmodellen als ChatGPT en Claude kennen de wereld uit tekst. Ze weten dat een kopje op een tafel staat, maar niet wat er gebeurt als je het pakt. Een wereldmodel weet dat wel, en dat is precies wat een robot nodig heeft.

Vandaar dat NVIDIA Marble al gebruikt om robots te trainen, en dat Atlas uit een telefoonvideo een oefenomgeving bouwt waarin een robot kan leren lopen en pakken zonder dat er iets in de echte keuken sneuvelt. Li noemt wereldmodellen "de ogen" die taalmodellen missen. 

Nog aan het begin. Li vergelijkt het zelf met 2019 voor chatbots: iedereen bouwt, niemand heeft het gekraakt, en de doorbraak kan nog jaren op zich laten wachten. World Labs haalde een miljard dollar op, heeft vijftig medewerkers en concurreert met Googles Gemini Omni en een golf Chinese start-ups. Of Li dit gaat winnen, weet niemand. Maar bedenk: toen Li rond 2006 begon aan ImageNet, vond vrijwel niemand in haar vakgebied het de moeite waard. Iedereen sleutelde aan slimmere algoritmes; zij zette in op iets saais, een enorme berg gelabelde foto's, omdat ze geloofde dat AI vooral data nodig had om te leren. Zes jaar later bleek dat de doorbraak waar alle huidige AI op voortbouwt. Dat maakt haar huidige gok moeilijk weg te wuiven.

Voor jou betekent het voorlopig: kijk de demo's, en houd in gedachten dat de AI die straks je vaatwasser inruimt niet leert van teksten, maar van werelden als deze.