Probeerde je de afgelopen weken tevergeefs bij Claude Fable 5 te komen? Goed nieuws. Vanaf het moment dat je deze nieuwsbrief leest, zou het model weer gewoon moeten werken, wereldwijd en dus ook hier.

Even opfrissen: Fable 5 is een AI-model van Anthropic (de maker van AI-assistent Claude) dat begin juni werd gelanceerd en volgens vrijwel elke test met afstand het krachtigste model ter wereld was. Het stond maar drie dagen online voordat de Amerikaanse overheid ingreep met exportbeperkingen, waardoor buitenlandse gebruikers geen toegang meer hadden. Omdat Anthropic niet per gebruiker kon controleren wie waar zat, ging het model wereldwijd op zwart, voor iedereen tegelijk. Afgelopen dinsdag hief het Amerikaanse ministerie van Handel die beperkingen weer op.

Fable 5 keert terug voor gebruikers over de hele wereld, op Claude.ai, de Claude-app, Claude Code en Claude Cowork.

De voorwaarden zijn tijdelijk wel anders dan normaal. Heb je een Pro-, Max- of Team-abonnement (of sommige zakelijke abonnementen), dan is Fable 5 tot en met 7 juli inbegrepen voor maximaal de helft van je wekelijkse gebruikslimiet. Daarna kun je het model blijven gebruiken, maar reken je per gebruik af via ‘credits’, een soort betaaltegoed. Bij standaard zakelijke accounts loopt al het gebruik meteen via die credits. Toegang via de clouddiensten van Amazon, Google en Microsoft volgt zodra het kan.

Dat gemis was geen overdrijving. In de korte tijd dat Fable 5 beschikbaar was, spraken testers over een model dat in een andere categorie speelt. AI-onderzoeker Andrej Karpathy, een gewaardeerde stem in het vak (maar: nu ook Anthropic-medewerker), noemde het een sprong ter grootte van een hele nieuwe ontwerpgeneratie: je kunt het veel ambitieuzere opdrachten geven dan je gewend bent, en het gaat er vervolgens zelfstandig mee aan de slag. Dan Shipper van techpublicatie Every noemde het zonder omwegen het beste programmeermodel ter wereld en vergeleek het met een warp drive: het brengt je in uren waar je vroeger maanden over deed. Betaaldienst Stripe klaarde er in één dag een softwareklus mee waar een heel team anders meer dan twee maanden mee bezig zou zijn.

Sindsdien meet vrijwel elk nieuw model zich aan Fable, en toen de toegang halverwege wegviel, zagen ontwikkelaars wereldwijd hun automatische taken plots stilvallen.

Anthropic beschreef de hele gang van zaken uitgebreid in een blogpost. De aanleiding was een rapport van onderzoekers van Amazon: die vonden een manier om de veiligheidsmaatregelen van Fable 5 te omzeilen door het model zo te bevragen dat het beveiligingslekken aanwees. In één geval toonde het zelfs code waarmee zo'n lek te misbruiken zou zijn.

Volgens Anthropics eigen analyse viel het gevaar mee: veel minder krachtige modellen konden diezelfde lekken vinden, en de techniek onthulde geen unieke gevaarlijke vermogens. Het bedrijf trainde inmiddels een nieuw filter dat de bewuste truc in meer dan 99 procent van de gevallen blokkeert. Dat heeft wel een prijs: het filter slaat nu ook vaker aan bij onschuldige programmeer- en debugvragen, precies het soort vals alarm waar gebruikers zich aan storen. Anthropic zegt dat te blijven bijschaven.

Hier zit een gevoelig punt. Bij de lancering waarschuwde Anthropic zelf nadrukkelijk voor de gevaren van deze modellen, om het risico achteraf juist als beperkt en al bekend af te schilderen. Critici zagen in die ommezwaai een bevestiging van hun vermoeden dat de aanvankelijke waarschuwingen deels marketing waren.

Achter de schermen verliep het slepende conflict niet zonder wrijving. Volgens berichtgeving nam medeoprichter Tom Brown de onderhandelingen over van CEO Dario Amodei, die bij de regering-Trump uit de gratie was geraakt, mede door zijn uitgesproken opvattingen over AI-veiligheid en zijn openlijke steun aan Kamala Harris tijdens de presidentsverkiezingen in 2024. Veelzeggend detail: de brief waarin de overheid groen licht gaf, was gericht aan Brown, niet aan Amodei. Nadat minder confronterende teamleden het stokje overnamen, verbeterde de communicatie en kwam er schot in de zaak.

De grootste verschuiving zit niet in het model, maar in wie voortaan meebeslist over de lancering ervan. President Trump ondertekende begin juni een besluit dat AI-bedrijven vraagt hun krachtigste modellen vrijwillig voor te leggen aan de overheid, zodat die de capaciteiten kan beoordelen vóór een brede release. Overheidsdiensten kregen zestig dagen om daar een kader voor op te tuigen. In de praktijk komt het neer op een soort vergunningstelsel: Washington bepaalt mee wanneer de wereld toegang krijgt.

Die aanpak heeft een keerzijde die we dinsdag al aanstipten: door de eigen topmodellen aan banden te leggen, duwt de VS bedrijven richting goedkopere Chinese alternatieven, die inmiddels aardig in de buurt komen. Meerdere techbestuurders en investeerders noemden de ingreep daarom contraproductief. Anthropic werkt nu met Amazon, Microsoft en Google aan een gezamenlijke meetlat om de ernst van zulke beveiligingslekken te beoordelen.

Bij de concurrent speelt hetzelfde. OpenAI's nieuwste model GPT-5.6 zit nog wél achter slot en grendel, beschikbaar voor slechts een handvol geselecteerde partners op verzoek van diezelfde overheid. Een bredere uitrol staat gepland voor "de komende weken". Beide bedrijven dringen aan op een duidelijk, vastgelegd proces in plaats van de huidige beoordeling per geval, die voor veel onzekerheid zorgt.

Anthropic bracht een nieuw instapmodel uit, en gebruikers halen hun schouders op. Vlak voordat Fable 5 terugkeerde, lanceerde Anthropic (de maker van Claude) ook Sonnet 5, de nieuwste versie van zijn goedkopere middenklasse-model. Op papier is het beter geworden in zelfstandig taken uitvoeren, zoals zelf door een programma of website klikken. Maar de ontvangst is lauw: critici rekenden voor dat het per opgeloste taak juist duurder uitpakt dan modellen van concurrenten en zelfs dan Anthropics eigen krachtigere Opus 4.8. In de schaduw van het langverwachte Fable voelt dit voor veel gebruikers als een matige start van de nieuwe "5"-generatie.

Een NVIDIA-uitdager is plots een miljard dollar aan orders rijker. Het Amerikaanse chipbedrijf Etched, opgericht door twee Harvard-uitvallers, maakte bekend dat het al voor een miljard dollar aan bestellingen binnen heeft en inmiddels vijf miljard dollar waard is. Waarom dit ertoe doet? De chips van Etched zijn gebouwd voor één specifieke klus, namelijk het snel en zuinig laten ‘antwoorden’ van AI-modellen nadat jij iets hebt gevraagd. Dat is precies het duurste knelpunt voor bedrijven als OpenAI. Meer concurrentie op dit vlak kan AI op termijn goedkoper en sneller maken, en dat merk jij uiteindelijk in de tools die je gebruikt. (Beleggingsnieuws is geen beleggingsadvies.)

Claude heeft nu een aparte werkplek speciaal voor wetenschappers. Anthropic lanceerde Claude Science, een omgeving waarin onderzoekers al hun losse tools en databanken op één plek kunnen samenbrengen. Het idee: in plaats van eindeloos schakelen tussen programma's kun je in gewone taal een analyse vragen, waarna de AI het rekenwerk doet én netjes bijhoudt hoe het aan elk resultaat kwam, zodat collega's het kunnen controleren. Voor jou als lezer misschien niet direct bruikbaar, maar het is een treffend voorbeeld van waar AI heen gaat: van losse chatbot naar volwaardige assistent die een compleet vakgebied ondersteunt. Eén onderzoeksteam zegt er reviews mee te schrijven waar het voorheen twee jaar over deed.

Ford haalde 350 ervaren ingenieurs terug nadat AI de kwaliteit niet op peil hield. De autobouwer had steeds meer vertrouwd op geautomatiseerde kwaliteitscontrole, maar de resultaten vielen tegen. Dus haalde het bedrijf zijn "grijze baarden" terug, veteranen die eerder al fouten opspoorden voordat een onderdeel de fabriek bereikte. Ford stopt niet met AI, maar zet de oude rotten nu in om jongere collega's op te leiden en de AI-systemen bij te sturen. Een nuchtere herinnering: ook in het AI-tijdperk blijkt menselijke ervaring simpelweg onmisbaar, en de combinatie van mens en machine levert meer op dan blind vertrouwen op de techniek.

BMW zet mensachtige robots in op de werkvloer, en breidt dat nu uit. Na een geslaagde proef met een robot van Figure die elf maanden lang metalen onderdelen aanreikte in een Amerikaanse fabriek, gaat BMW verder met een nieuwer model dat spullen sorteert en klaarzet voor montage. De nieuwe robotversie heeft onder meer handen die kunnen ‘voelen’ en kan gesproken opdrachten verwerken. BMW zet de robots vooral in voor eentonig, zwaar of risicovol werk. Het laat zien dat menselijke robots stilaan de weg vinden van proefopstelling naar echte productielijn, iets om in de gaten te houden als je benieuwd bent hoe AI ook fysiek werk gaat veranderen.